دروس خارج

جلسه ۳۹ – PDF جلسه سی و نهم مسأله ۱۲- توضیح مسأله- فرع اول: عدم جواز وطی قبل از ۹ سالگی ۱۳۹۷/۰۹/۲۱          مسأله ۱۲ «لا یجوز وطی الزوجه قبل اکمال تسع سنین دواما کان النکاح أو منقطعا». مسأله دوازده درباره وطی مرأه و زوجه قبل از پایان نُه سالگی و برخی مطالب مرتبط با آن است. خود این مسأله به ضمیمه بعضی از مسائل و فروع دیگر، در مسأله دوازده بیان شده است. به عبارت دیگر مسأله دوازده متضمن چند فرع است. این فروع در عروه طی ده مسأله بیان شده است. البته تمام ده فرعی که مرحوم سید در عروه مطرح کرده‎اند، در اینجا نیامده است، بلکه برخی از فروع عروه را امام(ره) در مسأله

جلسه ۳۸ – PDF جلسه سی و هشتم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- حق در مقام- فروع مسئله ۱۱ ۱۹/۰۹/۱۳۹۷   خلاصه جلسه گذشته در بیان مقتضای حق در این مقام، عرض شد که باید اموری ملاحظه شود. دو امر ذکر شد؛ امر اول این بود که روایات دال بر جواز، بر جواز وطی دبر مطلقا دلالت دارند. تنها در دو روایت تعابیری آمده که برخی در صدد استفاده کراهت بودند که معلوم شد چنین دلالتی وجود ندارد. امر دوم این بود که روایات سه‎گانه که از ابن ابی یعفور نقل شده، نمی‎تواند تقیید جواز وطی به رضایت مرأه را ثابت کند؛ لذا از آنجا که ورود قید قطعی نیست، این تقیید قابل استفاده نیست. امر سوم بعضی از روایات

جلسه ۳۷ – PDF جلسه سی و هفتم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- حق در مقام ۱۳۹۷/۰۹/۱۸         خلاصه جلسه گذشته عرض شد برای اینکه حق در مقام معلوم شود، می‎بایست اموری را مورد ملاحظه و توجه قرار دهیم. امر اول این بود که روایات دال بر جواز، جواز مِن دون کراهه استفاده می‎شود؛ آن دو روایتی هم که برخی، از آن کراهت استفاده کرده‌اند را ذکر کردیم و معلوم شد دلالت بر کراهت ندارد. ادامه امر دوم اما امر دوم درباره روایت ابن ابی یعفور بود؛ عرض شد سه روایت از ابن ابی یعفور نقل شده است. تفاوت‎ها و شباهت‎های این سه روایت را بیان کردیم. آنچه در این مقام مهم است، آن است که ببینیم

جلسه ۳۶ – PDF جلسه سی و ششم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- کلام شهید ثانی- حق در مقام ۱۳۹۷/۰۹/۱۷         خلاصه جلسه گذشته بعضی از انظار و آراء در جمع بین روایات دال بر جواز وطی المرأه دبراً و روایات دال بر منع، در جلسات گذشته ذکر شد. عرض شد در این میان شهید ثانی در مسالک، برخلاف رویه معمول خودشان و برخلاف بسیاری از بزرگان، در این مسأله به طور کلی نه روایات دال بر جواز، و نه روایات مانعه را ذکر نکرده است. کلام شهید ثانی ایشان می‎فرماید: روایات در این مسأله مختلف است؛ هم از طریق خاصه و هم از طریق عامه. اما روایاتی که از طریق خاصه وارد شده، اشهر آنها روایات

جلسه ۳۵ – PDF جلسه سی و پنجم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- جمع بین روایات مجوزه و مانعه- طریق چهارم-بررسی کلام محقق خویی ۱۳۹۷/۰۷/۱۴           خلاصه جلسه گذشته بحث در طرق جمع بین روایات دال بر جواز وطی مرأه دبراً و منع از وطی در دبر بود. طریق چهارم که صاحب جواهر آن را به عنوان احتمال ذکر کرده و در آن اشکال کرده، با یک تفاوت اندکی توسط مرحوم آقای خویی پذیرفته شد. ما هم کلام مرحوم آقایی خویی را ذکر کردیم و هم متعرض کلام صاحب جواهر و دو اشکال ایشان به این احتمال شدیم و هم پاسخ اشکالات ایشان به این احتمال را بیان کردیم. بررسی کلام محقق خویی اما درباره آنچه که

جلسه ۳۴ – PD جلسه سی و چهارم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- جمع بین روایات مجوزه و مانعه- طریق چهارم- کلام صاحب جواهر و بررسی اشکال او ۱۳۹۷/۰۹/۱۳           خلاصه جلسه گذشته بحث درباره جمع بین روایات دال بر جواز وطی المرأه دبراً و منع از این عمل بود. عرض شد راه‎هایی برای جمع بین این دو طایفه از روایات ذکر شده است. سه راه را در جلسه قبل ذکر کردیم و اشکال این سه راه را بیان کردیم. طریق چهارم در جمع بین روایات طریق چهارم برای جمع بین روایات، راهی است که صاحب جواهر آن را به عنوان یک احتمال ذکر کرده و البته مورد اشکال قرار داده است؛ لکن مرحوم آقای خویی

جلسه ۳۳ – PDF جلسه سی و سوم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- جمع بین روایات مجوزه و مانعه- طریق اول و دوم و سوم و بررسی آنها ۱۳۹۷/۰۹/۱۲           خلاصه جلسه گذشته عرض شد درباره وطی المرأه دبراً دو طایفه از روایات وارد شده است؛ یک طایفه از روایات که به حدّ استفاضه و بلکه تواتر اجمالی رسیده، دالّ بر جواز‎ هستند. طایفه دوم از روایات که برخی سنداً و دلالتاً مورد اعتماد و مقبول‎اند، دالّ بر منع وطی مرأه دبراً هستند. عمده این است که ببینیم آیا بین این روایات می‎توانیم جمع کنیم یا اینکه اینها قابل جمع عرفی نیستند و باید بعد از تعارض و تساقط، به عمومات و اطلاقات رجوع کنیم. طرق

جلسه ۳۲ – PDF جلسه سی و دوم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- بررسی روایات- طائفه دوم: روایات مانعه ۱۳۹۷/۰۹/۱۱           خلاصه جلسه گذشته بحث در روایات مانعه بود؛ عرض شد برخی از روایات دلالت بر منع وطی المراه دبراً دارد. چهار روایت را در جلسه قبل مورد بررسی قرار دادیم؛ چهار روایت دیگر باقی مانده که اینها را نیز بررسی می‎کنیم تا به جمع بین روایات مجوزه و روایات مانعه برسیم. ادامه بررسی روایات مانعه روایت پنجم: روایت ابی بصیر از امام صادق(ع) است. «عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ‏ الرَّجُلِ‏ یَأْتِی‏ أَهْلَهُ‏ فِی‏ دُبُرِهَا فَکَرِهَ ذَلِکَ وَ قَالَ(ع): وَ إِیَّاکُمْ وَ مَحَاشَّ النِّسَاءِ وَ قَالَ(ع): إِنَّمَا مَعْنَى‏ «نِساؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ

جلسه ۳۱ – PDF جلسه سی و یکم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- بررسی روایات- طائفه دوم: روایات مانعه ۱۳۹۷/۰۹/۱۰           ادامه بررسی روایات مجوزه بحث در جلسه گذشته، به اینجا رسید که برخی از روایات دلالت بر جواز وطی المرأه دبراً دارند؛ هر چند یعنی برخی روایات سنداً و دلالتاً محل اشکال‎اند اما قطعاً روایاتی وجود دارند که دلالت بر جواز دارند. بحث در روایت نهم یعنی روایت حماد بن عثمان بود که گفت من از امام صادق(ع) درباره وطی المرأه دبراً  سؤال کردم در حالی که جمعی در آن اتاق نشسته بودند. امام(ع) به بقیه نگاه کردند و بعد با صدای بلند فرمودند: قال رسول الله(ص): «مَنْ‏ کَلَّفَ‏ مَمْلُوکَهُ‏ مَا لَا یُطِیقُ فَلْیُعِنْهُ ثُمَّ

جلسه ۳۰ – PDF جلسه سی  مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- بررسی روایات- طائفه اول: روایات مجوّزه- طائفه دوم: روایات مانعه ۱۳۹۷/۰۹/۰۷         خلاصه جلسه گذشته بحث در روایات دالّ بر جواز وطی المرأه دبراً بود؛ تا اینجا شش روایت مورد بررسی قرار گرفت.  ادامه بررسی روایات مجوزه روایت هفتم: روایت حماد بن عثمان است. «قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) وَ أَخْبَرَنِی مَنْ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ یَأْتِی‏ الْمَرْأَهَ فِی‏ ذَلِکَ‏ الْمَوْضِعِ وَ فِی الْبَیْتِ جَمَاعَهٌ». حماد بن عثمان می‎گوید: از امام صادق(ع) پرسیدم و البته کسی هم که این را پرسیده بود به من خبر داد؛ یعنی کأنّ هم خودش پرسیده و هم دیگری پرسیده است. سؤال این بوده که آیا مرد می‎تواند با زن در موضع

جلسه ۲۹ – PDF جلسه بیست و نهم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- بررسی روایات- طائفه اول: روایات مجوّزه ۱۳۹۷/۰۹/۰۶           خلاصه جلسه گذشته عرض شد در مورد وطی المرأه دبراً، برخی قائل به جواز و برخی قائل به تحریم‎اند. استدلال هر دو گروه به برخی از آیات ذکر شد و اجمالاً مشخص شد که برخی از آیات دالّ بر جوازاند؛ اما آیه‎ای که دلالت بر تحریم کند، یافت نشد. بررسی روایات دلیل و مستند دیگر برای هر دو گروه، روایات است. از برخی روایات، جواز استفاده می‎شود و از برخی دیگر، منع استفاده می‎شود. اینجا روایات را جداگانه از منظر مجوزین و مانعین ذکر نمی‎کنیم؛ به طور کلی هر دو طایفه از روایات را مورد

جلسه ۲۸ – PDF جلسه بیست و هشتم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- استدلال مانعین به آیات- آیه اول و دوم و بررسی آنها ۱۳۹۷/۰۹/۰۵           خلاصه جلسه گذشته بحث در استدلال به آیات برای جواز یا منع وطی در دبر است. آیاتی که مجوزین به آنها استدلال کردند ذکر شد و مورد بررسی قرار گرفت. از مجموع سه آیه، تنها یک آیه فی‎الجمله دلالت بر جواز وطی مرأه دبراً دارد. استدلال مانعین به آیات اما در مقابل، مانعین به برخی از آیات برای حرمت وطی المرأه دبراً استناد کرده‎اند. جالب است که عمده استدلال مجوزین و مانعین، به آیه ۲۲۲ و ۲۲۳ سوره بقره است. یعنی هم مجوزین به فقراتی از این آیه برای اثبات

جلسه ۲۷ – PDF جلسه بیست و هفتم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- استدلال مجوزین به آیات. آیه دوم- پاسخ اشکالات به آیه دوم- آیه سوم و بررسی آن ۱۳۹۷/۰۸/۳۰           خلاصه جلسه گذشته عرض شد در بحث از جواز وطی زوجه دبراً، به آیاتی از قرآن استدلال شده است. آیه اول مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در مورد آیه دوم یعنی «نِساؤُکُمْ‏ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُمْ»، بعد از بیان تقریب استدلال به آیه، عرض کردیم پنج اشکال نسبت به استدلال به این آیه مطرح شده است؛ یک اشکال را مرحوم آقای حکیم و چهار اشکال را مرحوم آقایی خویی ذکر کردند. بررسی اشکالات استدلال به آیه دوم به نظر می‎رسد این اشکالات

جلسه ۲۶ – PDF جلسه بیست و ششم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- استدلال مجوزین به آیات. آیه دوم- پنج اشکال ۱۳۹۷/۰۸/۲۹         خلاصه جلسه گذشته بحث در استدلال مجوزین به آیات برای جواز وطی زوجه دبراً بود. آیه اول در جلسه گذشته مورد نقد و بررسی قرار گرفت و نتیجه آن شد که از آیه «فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحیضِ‏» نمی‎توان جواز را استفاده کرد. آیه دوم آیه دوم، فقره‎ای از آیه ۲۲۳ سوره بقره است: «نِساؤُکُمْ‏ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُمْ». سید مرتضی به این فقره از آیه استدلال کرده و جواز وطی زوجه دبراً را استفاده کرده است. تقریب استدلال این است که «أنّی» در این آیه یا به معنای «کیف» یا به معنای

جلسه ۲۵ – PDF جلسه بیست و پنجم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- استدلال مجوزین به آیات. آیه اول و بررسی آن ۱۳۹۷/۰۸/۲۸         استدلال مجوزین به آیات بعد از معرفت اقوال در وطی زوجه دبراً، نوبت به بحث از ادله می‎رسد. قائلین به جواز، به آیاتی از قرآن استدلال کرده‎اند. آیه اول اولین آیه، آیه ۲۲۲ سوره بقره است. البته این آیه شامل فقراتی است که مجوزین به برخی از فقرات این آیه استناد کرده‎اند و به برخی دیگر از فقرات این آیه، مانعین استدلال کرده‎اند.اما یک بخش و فقره‎ای از آیه که مجوزین به آن استدلال کرده‎اند، این بخش است: «یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحیضِ قُلْ هُوَ أَذىً فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی‏ الْمَحیضِ‏». محقق حلی به این فقره

جلسه ۲۴ – PDF جلسه بیست و چهارم مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً- اقوال ۱۳۹۷/۰۸/۲۷           مسأله ۱۱- وطی زوجه دبراً مسأله ۱۱: «المشهور الأقوى جواز وطء الزوجه دبرا على کراهیه شدیده،و الأحوط ترکه خصوصا مع عدم رضاها». مسأله یازدهم درباره وطی زوجه دبراً است. البته مرحوم سید در عروه این بحث را مؤخر از احکام نظر و لمس قرار داده و در فصلی تحت عنوان «ما یتعلق بأحکام الدخول علی الزوجه» گنجانده است. البته عنوان این فصل را خودِ مرحوم سید ننوشته بلکه در چاپ عروه، این عنوان را برای این بحث اختیار کرده‎اند. چه بسا تقدیم احکام نظر و لمس، اولی باشد بر احکام مربوط به وطی و دخول به زوجه. علی أی حال

جلسه ۲۳ – PDF جلسه بیست و سوم مسأله ۹- استحباب تعجیل در تزویج دختر، مسأله ۱۰- استحباب سعی در تزویج دو نفر ۱۳۹۷/۰۸/۲۶           مسأله ۹ مسأله ۹: «یستحب التعجیل فی تزویج البنت و تحصینها بالزوج عند بلوغها»، مستحب است شتاب در شوهر دادن دختر و محافظت دختر به سبب زوج.  «تحصینها بالزوج» یعنی اینکه دختر و زن به سبب شوهر حفظ شود؛ «عند بلوغها»، در زمانی که بالغ می‎شود. «فعن الصادق علیه السلام: من سعاده المرء أن لا تطمث ابنته فی بیته».  از امام صادق(ع) روایت نقل شده که از جمله سعادت‎های یک شخص آن است که دختر او در خانه او حیض نبیند؛ یعنی حتی بلوغش در خانه شوهر واقع شود. پاسخ به

جلسه ۲۲ – PDF جلسه بیست و دوم مسأله ۸- مستحبات و مکروهات مواقعه ۱۳۹۷/۰۸/۲۳         خلاصه جلسه گذشته بحث در یکی از مستحباتی است که در مسأله هشتم مطرح شده و آن این بود: «و منها: أن یسأل اللّه تعالى أن یرزقه ولدا تقیا مبارکا زکیا ذکرا سویا». سؤال این بود که چطور اینجا به عنوان یک امر مستحب، دعایی در هنگام مواقعه وارد شده که ضمن آن، درخواست ولد و فرزند ذکور آمده است. عرض شد این استحباب مطلق نیست؛ یعنی آنچه که مسلّماً می‎توان اینجا گفت، آن است که ممکن است این استحباب در یک فرض و شرایط خاصی باشد؛ یا به حسب حال افراد متفاوت باشد. توجیهاتی از این قبیل می‎توانیم برای آن

جلسه ۲۱ – PDF جلسه بیست و یکم مسأله ۳-۴-۵-۶-۷-۸ ۱۳۹۷/۰۸/۲۲   خلاصه جلسه گذشته عرض شد کسی که به عنوان شریک زندگی می‎خواهد قرار داده شود، سزاوار است که صفاتی پسندیده در او باشد و صفاتی ناپسند در او نباشد. به برخی از این صفات و اهمّ آنها اشاره شد. امام(ره) در ادامه، از مسأله ۳ تا مسأله ۱۲ به برخی از مستحبات و مکروهات مربوط به ازدواج با برخی از زنان و مردان و نیز آداب عقد و همچنین آداب خلوت مع النساء اشاره می‎کنند. چون مستحبات و مکروهات نوعاً نیاز به دلیل محکم و قوی ندارد و بررسی‎های آنچنانی لازم ندارد، باید مسائل را فقط در حد توضیح و ترجمه بیان کرد و بحث‎های استدلالی عمدتاً از

جلسه – ۲۰ جلسه بیست مسأله ۲- صفات پسندیده و ناپسند در زوجه ۱۳۹۷/۰۸/۲۱           خلاصه جلسه گذشته عرض شد امام(ره) طیّ چند مسأله به بیان لزوم اهتمام و دقت نظر در صفات همسر، قبل از ازدواج، مبادرت ورزیده‎اند و در مسأله اولی که در جلسه گذشته خوانده شد، با بیان پنج روایت، به این مسأله پرداختند. هم مردی که می‎خواهد زن بگیرد و همسر اختیار کند و هم زنی که می‎خواهد شوهر اختیار کند، باید به صفات طرف مقابل دقت کند. در مسأله اولی کلیت لزوم دقت نظر در صفات مرد و زن بیان شد. مسأله دوم در مسأله دوم، به برخی از این صفات و به تعبیر دیگر، اهمّ این صفات اشاره می‎کند. مسأله