دروس

جلسه ۴۹ – PDF جلسه چهل و نهم طائفه اول ۱۳۹۲/۱۰/۱۶              خلاصه مباحث گذشته عرض کردیم در روایات مربوط به خمس و انفال اخباری وجود دارد که به نام اخبار تحلیل و اباحه شهرت پیدا کرده؛ این روایات مستند حکم به عدم وجوب اخراج خمس برای بعضی واقع شده و از آنجا که این اخبار در مواضع مختلف مورد استناد قرار می­گیرد عرض کردیم اینجا لازم است از دلالت این اخبار بحث کنیم و بعد وارد بحث خودمان در مباحث خمس شدیم. عرض کردیم اخبار تحلیل به اعتبارات مختلف قابل تقسیم به طوائف مختلف است اما ما بر یک اساسی یک دسته بندی انجام دادیم که بیان خواهیم کرد. طائفه اول در این طائفه

جلسه ۵۰ – PDF جلسه پنجاه طائفه اولی ۱۳۹۲/۱۰/۱۷              خلاصه مباحث گذشته بحث در روایات تحلیل خمس بود؛ عرض کردیم یک طائفه اولی از این روایات، روایاتی است که خمس را به نحو مطلق برای شیعیان تحلیل کرده که خود این طائفه اولی چند قسم است که دو قسم را بیان کردیم؛ یک قسم روایاتی است که خمس را تحلیل کرده و علت تحلیل خمس را بیان کرده است. قسم دوم روایاتی بود که حق اهل بیت را مطلقا به همراه علت آن را تحلیل کرده که شامل خمس هم می­شود (یعنی خصوص خمس را بیان نکرده است). روایات ملحق به قسم دوم همچنین بعضی روایات هستند که اشعار به تعلیل برای تحلیل حق

جلسه ۴۸ – PDF جلسه چهل و هشتم بررسی اخبار ۱۳۹۲/۱۰/۱۵              خلاصه مباحث گذشته بحث ما در مورد اول از موارد وجوب خمس یعنی غنائم دار الحرب بود؛ در مورد غنائم دار الحرب گفتیم یک بحث اصل وجوب خمس غنیمت جنگی است که ادله آن را بیان کردیم و یک بحث در مورد شرائطی است که باید وجود داشته باشد تا خمس واجب شود؛ در مورد شرایط مربوط به خمس در غنائم جنگی چند امر و چند جهت باید بحث شود یعنی در اشتراط چند چیز باید بحث کنیم لذا گفتیم در این مقام یعنی فیما یشترط فی وجوب الخمس فی الغنیمه» جهاتی از بحث وجود دارد اینکه آیا اذن امام در آن جنگی

جلسه ۴۷ – PDF جلسه چهل و هفتم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– بررسی چند فرع ۱۳۹۲/۰۹/۲۷ فرع سوم: فرع سوم در مسئله مورد نظر ما درباره اخذ از کافر حربی از طریق ربا و دعوای باطله و امثال آن است؛ ما در ذیل بحث جهت اولی سه مسئله را مورد رسیدگی قرار دادیم و می­دهیم که فرع اول مربوط به اخذ از کافر حربی در دفاع بود و فرع دوم اخذ مال از کفار بالسرقه و الغیله بود که دارای سه قسم بود و فرع سوم در مورد آنچه بالربا و الدعوی الباطله بدست بیاید. اما فرع سوم این است که مسلمان از کافر حربی ربا بگیرد یا به دعوی الباطله مالی را از او

جلسه ۴۶ – PDF جلسه چهل و شش مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– بررسی چند فرع ۱۳۹۲/۰۹/۲۶              نتیجه قسم دوم از اقسام سرقت و غلیه چون بحث از قسم ثانی مقداری طولانی شد نتیجه­ای از این بحث را بیان می­کنیم: نتیجه بحث در موردی که مسلمین از اموال کفار غارت بکنند این شد که حکم به وجوب خمس در این مورد بعنوان الغنیمه بالمعنی الاخص صحیح نیست نه فتواءً و نه احتیاطً یعنی ادله به هیچ وجه نمی­توانند وجوب خمس را در مال مأخوذ از کفار به این طریق ثابت کند من حیث کونها غنیمهً، نه می­شود به وجوب خمس فتوی داد و نه می­شود احتیاط واجب کرد چون اساساً

جلسه ۴۵ – PDF جلسه چهل و پنجم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– بررسی چند فرع ۱۳۹۲/۰۹/۲۵              اشکال به فتوای سید در بحث از تعلق خمس به آنچه که از کفار غارت می¬شود دو دلیل بر وجوب خمس من حیث کونها غنیمهً ذکر کردیم و هر دو مورد اشکال واقع شد؛ با توجه به آنچه تا اینجا گفتیم نتیجه بحث این می¬شود که نظر مرحوم سید در عروه که فتوی داده به ثبوت خمس در آنچه که به سبب غارت از کفار بدست می¬آید این فتوی محل اشکال است ایشان فرمودند: «الاحوط بل الاقوی وجوب اخراج الخمس من حیث کونها غنیمهً» یعنی ایشان فتوی دادند به اینکه اخراج خمس واجب

جلسه ۴۳ – PDF جلسه چهل و سوم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– بررسی چند فرع ۱۳۹۲/۰۹/۲۳              خلاصه جلسه گذشته بحث در حکم اقسام سه گانه سرقت از کفار بود اینکه آیا متعلق خمس واقع می­شوند یا خیر؟ بحث از قسم اول گذشت و آن سرقت و غیله­ای بود که از شئون حرب بود؛ گفتیم که اگر سرقت و غیله از شئون حرب باشد، در این صورت مالی که به این سبب و به این طریق تحصیل می­شود متعلق خمس می­باشد مانند خود غنیمت جنگی. و اما قسم دوم و سومی که محل بحث بود یکی آنجاست که مسلمین به صورت گروهی اموالی را از کفار غارت کنند بدون اینکه

جلسه ۴۴ – PDF جلسه چهل و چهارم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– بررسی چند فرع ۱۳۹۲/۰۹/۲۴ خلاصه جلسه گذشته: بحث در استدلال به اطلاق آیه شریفه بود بر اینکه اگر مسلمین بر کفار حمله کنند و مالی را از آنها غارت کنند خمس من حیث کونها غنیمهً واجب است دو اشکال بر استدلال به این آیه بیان شد یک اشکال دیگری هم می­توان بر بعضی از قائلین به این قول و کسانی که به این نحوه استدلال می­کنند، ایراد کرد؛ مستدل گفت آیه شریفه به اطلاقها دلالت می­کند بر اینکه خمس مال به غارت گرفته شده از کفار واجب است از حیث غنیمت بودنش یک رکن استدلال این بود که اینجا صدق عنوان غنیمت می­شود

جلسه ۴۲ – PDF جلسه چهل و دوم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– بررسی چند فرع ۱۳۹۲/۰۹/۱۸              خلاصه جلسه گذشته بحث ما پیرامون فرع دوم از فروع سه گانه­ای بود که در ذیل بحث اشتراط اذن امام در تعلق خمس مطرح کردیم. عرض کردیم اخذ مال کافر از راه سرقت و غیله به سه نحوه متصور است؛ نحوه اول این بود مسلمین در غیر حرب و به نحو غارت مال کفار را اخذ کنند. گفتیم که ابتداءً باید دید انظار و آراء در این رابطه چیست. امام(ره) در تحریر عبارتی دارند که تا حدودی نظر ایشان را مجمل کرده است. اینجا آیا بالاخره خمس واجب است به نحو فتوی یا

جلسه ۴۱ – PDF جلسه چهل و یکم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– بررسی چند فرع ۱۳۹۲/۰۹/۱۷              خلاصه جلسه گذشته بحث در اقسام اغتنام از کفار به واسطه سرقت و غیله بود؛ عرض کردیم در مسئله سه قسم قابل تصور است و ما در فرع دوم حکم این سه قسم را مورد بحث قرار خواهیم داد: بررسی قسم اول قسم اول اغتنام بالسرقه و الغیله فی الحرب است همان صورتی که امام(ره) در صدر کلامشان مورد اشاره قرار دادند «بل سرقهً و غیلهً إذا کانتا فی الحرب و من شئونه» این قسم به «ما یغتنم قهراً» ملحق شده است؛ امام (ره) غنیمتی که از راه سرقت و غلیه در جنگ

جلسه ۴۰ – PDF جلسه چهل مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– بررسی چند فرع ۱۳۹۲/۰۹/۱۶              خلاصه جلسه گذشته بحث ما در جهت اولی به این نتیجه رسید که حق در مسئله اشتراط اذن امام در تعلق خمس به غنیمت با مشهور است یعنی اگر بخواهیم خمس را واجب بدانیم این خمس در غنائم جنگی که به اذن امام باشد، واجب می­شود و اگر اذن امام نباشد، کل غنیمت مال امام است. پس نتیجه بحث در جهت اولی این شد که اذن امام در تعلق خمس به غنیمت شرط است. البته ما عرض کردیم اینکه می­گوییم حق با مشهور است یک مطلب را باید در نظر داشت و آن اینکه مراد

جلسه ۳۹ – PDF جلسه سی و نهم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۱۳              قول ششم قول ششم تفصیلی است که مرحوم آقای حکیم در مستمسک بیان فرموده­اند ایشان بین حرب علی وجه الجهاد و حرب علی وجه الدفاع فرق گذاشته­اند؛ به این بیان که: می­فرماید در جایی که جنگ برای جهاد و دعوت به اسلام باشد، در این صورت چنانچه این جنگ به اذن امام باشد خمس واجب است ولی اگر به اذن امام نباشد همه غنائم مال امام است اما در دفاع فقط خمس واجب است و دیگر اذن امام مدخلیتی در تعلق خمس ندارد. پس در واقع مرحوم آقای حکیم تفصیل مشهور را در خصوص

جلسه ۳۸ – PDF جلسه سی و هشتم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۱۲              خلاصه جلسه گذشته بحث در تفصیل بعض الاکابر درباره اعتبار اذن امام در وجوب خمس در غنیمت بود. محصل این تفصیل این شد که اگر جنگ در تحت لواء حاکم جور و به اسم جهاد اسلامی واقع شود در این صورت غنیمت متعلق خمس است. اما اگر جنگ صورت بگیرد بدون عنوان جهاد مانند حمله قومی به قوم دیگر اینجا اگر به اذن امام باشد متعلق خمس است و گرنه همه غنائم متعلق به امام است. این تفصیل عکس تفصیل صاحب حدائق می­باشد؛ عرض کردیم ادله این تفصیل در واقع دو دلیل است دلیل

جلسه ۳۷ – PDF جلسه سی و هفتم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۱۱              خلاصه جلسه گذشته قول چهارم تفصیل بین صورت حرب علی وجه الجهاد و التکلیف بالاسلام و صورت جنگ برای توسعه قدرت و سلطه بود؛ این تفصیل که مختار محدث بحرانی صاحب حدائق است در واقع به این نحو است که اگر جنگ برای دعوت به اسلام باشد، آنگاه به اذن امام اگر واقع شده باشد در آن خمس واجب است ولی اگر در چنین جنگی اذن نباشد کلها للامام ولی در جنگ برای توسعه قدرت و غیر دعوت به اسلام مطلقا خمس ثابت است «یجب الخمس فیها خاصهً». دلیل این قول هم بیان شد

جلسه ۳۶ – PDF جلسه سی و ششم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۱۰              خلاصه جلسه گذشته بحث در تفصیل مرحوم سید و امام(ره) بود گفتیم علی رغم تفاوتی که از نظر فتوی و احتیاط بین این دو بزرگوار در مسئله اذن امام در تعلق خمس به غنیمت جنگی وجود دارد اما بهرحال هر دو در این جهت مشترک هستند که تفصیل داده­اند بین زمان حضور و زمان غیبت؛ گفته­اند اگر در زمان حضور تمکن از استیذان باشد، و جنگ با اذن امام باشد خمس واجب است اما اگر بدون اذن امام باشد، الغنیمه کلها للامام. اما در زمان غیبت مرحوم سید فرمود که «الاحوط وجوب الخمس» و

جلسه ۳۵ – PDF جلسه سی و پنجم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۰۹              خلاصه جلسه گذشته بحث در ادله اقوال ششگانه بود که عرض کردیم قول سوم عبارت است از تفصیل بین زمان حضور و زمان غیبت؛ این تفصیل که صاحب عروه آن را اختیار کرده و به تبع ایشان امام(ره) نظرشان بر همین مستقر شده این است که در زمان حضور اگر امکان استیذان باشد و جنگ به اذن امام واقع شود خمس آن واجب است لکن اگر بدون اذن امام واقع شود همه غنائم مال امام است اما در عصر غیبت اگر جنگی واقع بشود، به طور کلی خمس واجب است منتهی فرق نظر مرحوم

جلسه ۳۴ – PDF جلسه سی و چهارم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۰۶              تا اینجا قول اول و ادله آن مورد بحث قرار گرفت. ادله قول دوم قول دوم این است که خمس در غنیمت مطلقا واجب است چه جنگ به اذن امام باشد و چه به اذن امام نباشد در هر صورت خمس مطلقا در غنائم جنگی واجب است. این قول در منتهی و مدارک هم تقویت شده است. در این رابطه چند دلیل اقامه شده است: دلیل اول: عموم آیه آیه «و اعلموا أنما غنمتم من شیءٍ …» عمومیت داشته و در آن قید اذن امام بیان نشده است. پس به حسب این آیه فرقی بین

جلسه ۳۳ – PDF جلسه سی و سوم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۰۵ خلاصه جلسه گذشته‏: عرض کردیم برای قول اول به دو دلیل استدلال شده دلیل اول اجماع و دلیل دوم روایات بود؛ روایت دوم صحیحه معاویه بن وهب بود تقریب استدلال به این صحیحه را بیان کردیم لکن دو مناقشه و دو اشکال به این صحیحه شده اشکال اول به همراه پاسخ آن را در جلسه گذشته بیان کردیم. اشکال دوم به استدلال به صحیحه معاویه بن وهب: مناقشه دوم معارضه صحیحه حلبی با این روایت است. صحیحه حلبی این است: «عن ابی عبدالله علیه السلام فی الرجل من اصحابنا یکون فی لوائهم فیکون معهم فیصیب غنیمهً قال یؤدی خمسنا و

جلسه ۳۲ – PDF جلسه سی و دوم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۰۴ خلاصه جلسه گذشته‏ بحث در ادله قول اول بود عرض کردیم به اجماع تمسک شده که مورد خدشه واقع شد؛ دلیل دوم روایات است که ما روایت اول را مورد بررسی قرار دادیم. روایت دوم هم ذکر شد در روایت دوم عرض کردیم دو تقریب برای استدلال می­توان ذکر کرد تقریب اول استدلال به روایت دوم هم بیان شد؛ تقریب اول فی الواقع برای تمامیت به نوعی محتاج به جمله شرطیه دوم شد بنابراین به حسب واقع اگر بخواهیم یک تقریب تامی از استدلال داشته باشیم باید تقریب دوم را ذکر کنیم در تقریب دوم به مجموع دو جمله شرطیه

جلسه ۳۱ – PDF جلسه سی و یکم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنیمت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۰۳              خلاصه جلسه گذشته‏ عرض کردیم درباره اعتبار اذن امام (ع) در تعلق وجوب خمس شش قول وجود دارد؛ قول اول که قول مشهور و در بین قدما مطرح بوده این است که اگر قتال به اذن امام باشد، غنیمت خمس دارد و چنانچه جنگ به اذن و اجازه امام نباشد، تمام غنیمت متعلق به امام است. ادله­ای برای این قول ذکر شده دلیل اول اجماع بود که عرض کردیم این دلیل قابل قبول نیست. دلیل دوم: روایات روایت اول: مرسله عباس وراق «عن ابی عبدالله علیه السلام اذا غزا قومٌ بغیر اذن الامام فغنموا