قواعد فقهیه

جلسه نهم – ادله قاعده – دلیل سوم تا هفتم و بررسی آن

جلسه ۹ – PDF جلسه نهم ادله قاعده – دلیل سوم تا هفتم و بررسی آن ۱۳۹۹/۰۸/۰۳   خلاصه جلسه گذشته بحث در مدارک و مستندات قاعده جب بود. تا اینجا ما درباره دو دلیل سخن گفتیم؛ یکی برخی از آیات بود و دیگری برخی روایات به ویژه روایت الاسلام یجبّ ما قَبلَه. نسبت به این حدیث تقریبا پنج اشکال مطرح شده که این پنج اشکال را ما بررسی کردیم و پاسخ دادیم و نتیجه این شد که فی الجمله با این روایت می‌توان مشروعیت قاعده جبّ را ثابت کرد. دلیل سوم دلیل سوم سیره نبوی است به این بیان که ما وقتی به تاریخ اسلام و به خصوص زندگی پیامبر اسلام و سیره نبی مکرم اسلام مراجعه می‌کنیم، می‌بینیم

جلسه هشتم – ادله قاعده – بررسی اشکالات حدیث – اشکال سوم – چهارم و پنجم و بررسی آن‌ها

جلسه ۸ – PDF جلسه هشتم ادله قاعده – بررسی اشکالات حدیث – اشکال سوم – چهارم و پنجم و بررسی آن‌ها ۱۳۹۹/۰۹/۱۳   خلاصه جلسه گذشته بحث در اشکالاتی بود که نسبت به حدیث الاسلام یجب ما قَبلَه وارد شده بود. گفتیم حدودا پنج اشکال نسبت به این حدیث ذکرشده که یکی از آن‌ها اشکال سندی بود که پاسخ دادیم. دو اشکال دیگر را هم مطرح کردیم و ذیل اشکال سوم، یک إن قُلت و قُلتی قابل طرح است که برای تکمیل بحث درباره اشکال سوم، این را هم باید انشاءالله متعرض بشویم. اشکال سوم این بود که اگر ما ملتزم به اطلاق و عموم الاسلام یجبّ ما قَبلَه بشویم و بخواهیم این جبّ و قطع و محو را

جلسه هفتم – ادله قاعده – مفاد اجمالی حدیث – بررسی اشکالات حدیث

جلسه ۷ – PDF جلسه هفتم ادله قاعده – مفاد اجمالی حدیث – بررسی اشکالات حدیث ۱۳۹۹/۰۷/۱۲   خلاصه جلسه گذشته بحث در دلیل دوم از ادله قاعده جبّ بود. عرض شد روایاتی یا روایتی یا مضمون یک روایتی در جوامع روایی شیعی و جوامع روایی اهل سنت نقل شده است که پیامبر گرامی اسلام فرمود: الاسلام یجبّ ما قبلَه. ما نقل های مختلف این روایت را در جلسه گذشته ذکر کردیم. در این جلسه مفاد اجمالی این حدیث را بیان می‌کنیم سپس اشکالاتی که نسبت به این مضمون یا این حدیث وارد شده را انشاءالله متعرض خواهیم شد و آنگاه در بحث از قلمرو قاعده، آن جهاتی که در ابتدای بحث مورد اشاره قرار گرفت که آیا قلمرو قاعده

جلسه ششم – ادله قاعده – دلیل دوم: روایات

جلسه ۶ -PDF جلسه ششم ادله قاعده – دلیل دوم: روایات ۱۳۹۹/۰۷/۰۶   بحث در ادله قاعده جبّ بود. دلیل اول جلسه گذشته ذکر شده و فی الجمله دلالتش بر این قاعده پذیرفته شد. هر چند بعضی از دوستان نسبت به بعضی از جهاتش اشکالاتی داشتند. دلیل دوم: روایات دلیل دوم روایاتی است که در این مورد هم در جوامع روایی شیعی و هم در جوامع روایی اهل سنت ذکر شده است. اجمالا ما این روایات را می‌خوانیم هر چند در گذشته به نوعی اشاراتی به قضایایی که در این روایات شده داشتیم. اما خود این روایات باید خوانده شود و البته بررسی سندی و دلالی آن را انشاءالله بعد از نقل این روایات خواهیم داشت. سوال: استاد: بله این

جلسه پنجم – ادله قاعده – دلیل اول: آیه ۳۸ انفال

جلسه ۵ – PDF جلسه پنجم ادله قاعده – دلیل اول: آیه ۳۸ انفال ۱۳۹۹/۰۷/۰۵   ادله قاعده بحث ما درباره مدارک و مستندات قاعده جبّ است. به چند دلیل تمسک شده است برای اثبات مشروعیت و اعتبار این قاعده. دلیل اول اولین دلیل از کتاب است؛ «قُل للذینَ کَفَروا إن ینتهوا یُغفَر لَهُم ما قَد سَلَف و إن یَعودوا فقَد مضَت سُنَّتُ الأوَّلین». بر اساس این آیه انتهاء از کفر موجب غفران ما سَلَف است. یعنی یک شرطی برای مغفرت و گذشت از ما سَلَف وجود دارد و آن انتهاءُ الکُفر است و چون ماء موصوله عمومیت دارد، تمام آنچه که در گذشته اتفاق افتاده را بر اساس این آیه مورد غفران قرار می‌دهد. مستدل بر اساس این تقریب

جلسه چهارم – مفردات قاعده _ جهات مورد نظر در بررسی ادله قاعده

جلسه ۴ – PDF جلسه چهارم مفردات قاعده _ جهات مورد نظر در بررسی ادله قاعده ۱۳۹۹/۰۶/۳۰   مفردات قاعده بعد از سه مبحث مقدماتی که در جلسات گذشته ذکر کردیم، می‌رسیم به بحث از خود این قاعده. عنوان قاعده به اختصار قاعده جَبّ و عنوان کاملش الاسلام یجبّ ما قَبله است که متخذ از همان نبوی معروف است و عمده ترین دلیل این قاعده هم همین می‌باشد. به هر حال کلمه جبّ در این قاعده چه در عنوان مختصرش و چه در عنوان تفصیلی اش ذکر شده است. علاوه بر این، واژه «اسلام» و «ما قبل» واژه هایی هستند که در عنوان این قاعده ذکر شدند. قهرا آنچه که بیشتر نیاز به توضیح دارد کلمه جبّ است وگرنه اسلام

جلسه سوم – پیشینه قاعده _ کاربرد قاعده در ابواب مختلف

جلسه ۳ -PDF جلسه سوم پیشینه قاعده _ کاربرد قاعده در ابواب مختلف ۱۳۹۹/۰۶/۲۹   پیشینه قاعده مباحثی که در مورد قاعده تا اینجا مطرح کردیم، یکی ارتباط این قاعده با فقه سیاسی و دیگری اهمیت این قاعده بود. مطلب سوم پیشینه این قاعده است. اگر بخواهیم به طور خلاصه و اجمالی درباره پیشینه این قاعده گزارشی ارائه کنیم، می‌توانیم پنج مرحله برای ان در نظر بگیریم. مرحله اول مرحله بیان حکم توسط پیامبر مکرم اسلام (ص) و سپس امیرالمؤمنین (علیه السلام) و برخی از ائمه (علیهم السلام) به عنوان حدیث و روایت است. چند نمونه از مواردی که این حدیث توسط پیامبر مکرم اسلام بیان شده است را ذکر کردیم. در زمان امیرالمؤمنین (علیه السلام) هم یک مورد بنابر

جلسه دوم – ارتباط قاعده با فقه سیاسی _ جهت دوم، وجوه اهمیت قاعده

جلسه ۲ – PDF جلسه دوم ارتباط قاعده با فقه سیاسی _ جهت دوم، وجوه اهمیت قاعده ۱۳۹۹/۰۶/۲۳   خلاصه جلسه گذشته در بحث از ارتباط قاعده جَبّ با فقه سیاسی عرض کردیم از دو جهت این ارتباط قابل تبیین است. جهت اول که دیروز اشاره شد، مربوط به ماهیت این حکم کلی و قاعده است یا به تعبیر دیگر علت و حکمت و فلسفه این قاعده است که باعث می‌شود این قاعده یک پیوندی با مسئله فقه سیاسی پیدا کند. ارتباط قاعده با فقه سیاسی _ جهت دوم جهت دوم مربوط به موارد کاربرد این قاعده است. موارد کاربرد این قاعده را در یک تقسیم بندی کلی به سه قسم تقسیم می‌شود: ۱. یک قسم از موارد کاربرد این

جلسه اول – ارتباط قاعده جب با فقه سیاسی – جهت اول

جلسه ۱ – PDF جلسه اول ارتباط قاعده جب با فقه سیاسی _ جهت اول ۱۳۹۹/۰۶/۲۲   اهمیت حلم و تاثیر آن چون جلسه اول است، معمولا در مباحثمان در جلسه اول یک روایتی را تیمنا و تبرکا در حد مختصر می‌خوانیم و بعد انشاءالله بحث را شروع می‌کنیم. روایت از امام باقر (علیه السلام) است و می‌فرماید: ما شیبَ شیئٌ بشیئٍ أحسن من حلمٍ بعلمٍ. چیزی با چیزی آمیخته نشده که بهتر از آمیختگی حلم با علم باشد. این تعبیر از امام باقر (علیه السلام) به اهمیت مسئله حلم در کنار علم اشاره می‌کند. یعنی کأن این دو در یک انسان اگر جمع شود، بهترین حالت را برای انسان ایجاد می‌کند. معنای علم که معلوم است؛ علم الهی، علم

جلسه بیست و هفتم-قلمرو قاعده- جهت ششم: شمول اخبار من بلغ نسبت به فتوای فقیه

جلسه ۲۷ – PDF جلسه بیست و هفتم قلمرو قاعده- جهت ششم: شمول اخبار من بلغ نسبت به فتوای فقیه ۱۳۹۴/۱۱/۰۶   خلاصه جلسه گذشته در بحث از قلمرو قاعده تسامح، گفتیم جهات متعددی قابل بحث است، تا به اینجا پنج جهت از جهاتی که هر کدام به نوعی تعیین کننده قلمرو این قاعده می‌باشند را مورد بررسی قرار دادیم، ازحیث شمول نسبت به اخبار دال برکراهت، شمول نسبت به اخبار دال بر حرمت، شمول نسبت به اخبار دال بر وجوب، شمول نسبت به خبر ضعیفی که ما علم وجدانی یا تعبدی به کذب آن داریم، و شمول نسبت به اخبار ضعیف دال بر فضائل و مناقب و مصائب و مراقد و مساجد. جهت ششم: شمول اخبار من بلغ نسبت

جلسه بیست و ششم-قلمرو قاعده- جهت پنجم: شمول اخبار من بلغ نسبت به فضایل و مناقب و مصائب

جلسه ۲۶ – PDF جلسه بیست و ششم قلمرو قاعده- جهت پنجم: شمول اخبار من بلغ نسبت به فضایل و مناقب و مصائب ۱۳۹۴/۱۱/۰۳ خلاصه جلسه گذشته بحث در شمول اخبار من بلغ، نسبت به مواردی است که عمل، در مورد آنها از جنس قول است، مثل اخبار از فضیلت یا منقبت یا مصیبتی مربوط به نبی یا ولی، و نیز مواردی که عمل در رابطه با آنها از جنس عمل است، یعنی خبر ضعیفی دال بر این که این مکان مسجد است یا مرقد است و امثال اینها، برسد. یک قسم را در جلسه قبل بررسی کردیم، گفتیم اگر خبر ضعیفی برسد که مکانی مرقد یا مسجد است، این خبر مشمول اخبار من بلغ قرار می‌گیرد، تقریب استدلال برای

جلسه بیست و پنجم-قلمرو قاعده- جهت پنجم: شمول اخبار من بلغ نسبت به فضایل و مناقب و مصائب

جلسه ۲۵ – PDF جلسه بیست و پنجم قلمرو قاعده- جهت پنجم: شمول اخبار من بلغ نسبت به فضایل و مناقب و مصائب ۱۳۹۴/۱۰/۲۹ جهت پنجم: شمول اخبار من بلغ نسبت به فضایل و مناقب ، مصائب ، مساجد و مراقد و مواعظ در جهت پنجم سخن از شمول اخبار من بلغ نسبت به اخبار ضعیف دال بر فضایل و مناقب و مصائب، همچنین مساجد و مراقد و مواعظ است، یعنی سه دسته موضوعات که به وسیله اخبار ضعیف بیان شده باشند. دسته اول: مثلا خبر ضعیفی دال بر فضیلت یک نبی یا ولی وارد شده باشد، یا خبر ضعیفی دال بر یک مصیبت نسبت به نبی یا ولی یا اهل بیت (علیهم السلام) وارد شده باشد. دسته دوم: مثلاً

جلسه بیست و چهارم-قلمرو قاعد- جهتة الرابعة: شمول اخبار من بلغ نسبت به خبر ضعیف دال بر کراهت

جلسه ۲۴ – PDF جلسه بیست و چهارم قلمرو قاعد- جهتة الرابعة: شمول اخبار من بلغ نسبت به خبر ضعیف دال بر کراهت ۱۳۹۴/۱۰/۲۶   جهت چهارم: شمول اخبار من بلغ نسبت به خبر ضعیف دال بر کراهت جهت چهارم از جهاتی که پیرامون قلمرو قاعده است مربوط به شمول اخبار من بلغ نسبت به خبر ضعیف دال بر کراهت است. جمعی قائل شده اند اگر خبر ضعیفی بر کراهت فعلی و عملی دلالت کند، به مقتضای اخبار من بلغ کراهت آن فعل یا عمل ثابت می‌شود، همانطور که به مقتضای اخبار من بلغ استحباب آن عملی که با خبر ضعیف استحبابش بیان شده، ثابت می‌شود. ابتدائاً یک مطلبی را عرض می‌کنم. به طور کلی مبنای ما در باب مفاد

جلسه بیست و سوم-قلمرو قاعده- جهت ثالثه: شمول اخبار من بلغ نسبت به خبر ضعیف دال بر حرمت

جلسه ۲۳ – PDF جلسه بیست و سوم قلمرو قاعده- جهت ثالثه: شمول اخبار من بلغ نسبت به خبر ضعیف دال بر حرمت ۱۳۹۴/۱۰/۲۲ خلاصه جلسه گذشته بحث در قلمرو قاعده تسامح در ادله سنن بود، عرض کردیم در مورد قلمرو قاعده از چند جهت بحث می‌کنیم، پنج جهت گفتیم که احتمالا بیشتر شود، دو جهت را مورد رسیدگی قرار دادیم، یکی شمول قاعده و اخبار من بلغ نسبت به خبر ضعیفی که علم وجدانی یا تعبدی به کذب آن داریم، دوم شمول قاعده نسبت به خبر ضعیف دال بر وجوب بود که مورد رسیدگی قرار گرفت. جهت سوم: شمول اخبار من بلغ نسبت به خبر ضعیف دال بر حرمت بحث این است که اگرخبر ضعیفی دال بر حرمت عمل

جلسه بیست و دوم-قلمرو قاعده- جهت ثانیه:بررسی شمول اخبار نسبت به خبر ضعیف دال بر وجوب

دانلود-جلسه بیست و دوم-PDF جلسه بیست و دوم قلمرو قاعده- جهت ثانیه:بررسی شمول اخبار نسبت به خبر ضعیف دال بر وجوب ۱۹/۱۰/۱۳۹۴ خلاصه جلسه گذشته گفته شد در بحث از قلمرو قاعده، پنج جهت لازم است مورد بررسی قرار بگیرد، جهت اولی که بحث آن گذشت درباره شمول اخبار من بلغ نسبت به خبر ضعیفی است که در مقابل آن خبری دال بر عدم استحباب وجود دارد یا وجداناً علم به کذب داریم بحث این بود که آیا این اخبار شامل این قسم هم می‌شود یا نه؟ ما تفصیل دادیم و گفتیم، اخبار شامل موردی که علم وجدانی به کذب خبر ضعیف داریم نمی‌شود، اما علی الظاهر این اخبار و قاعده شامل مواردی که خبری معتبر بر عدم استحباب اقامه

جلسه بیست و یکم-قلمرو قاعده

جلسه ۲۱ – PDF جلسه بیست و یکم قلمرو قاعده ۱۳۹۴/۱۰/۱۶   قلمرو قاعده تسامح تا اینجا پیرامون مفاد قاعده، ادله قاعده و نظریات مختلفی که درباره مفاد قاعده ارائه شده و نیز نظر مختار، مطالبی بیان شد. بحثی که به نظر می‌رسد، بحث نسبتاً قابل توجهی است و از تجمیع چند تنبیه بدست می‌آید، بحث از قلمرو قاعد است، چون اکثر تنبیهات به یک معنا حول قلمرو قاعده است، و لذا ما اینها را تحت عنوان قلمرو قاعده تجمیع کردیم، یعنی اینکه این قاعده شامل چه محدوده ای می‌شود. در این عنوان ما از پنج جهت بحث می‌کنیم، یعنی قلمرو قاعده را در این پنج جهت مورد بررسی قرار می‌دهیم: ۱. بررسی شمول قاعده نسبت به خبر ضعیف دال

جلسه بیستم-ادله- اخبار من بلغ(نظریه هفتم و بررسی آن)

جلسه ۲۰ – PDF جلسه بیستم ادله- اخبار من بلغ(نظریه هفتم و بررسی آن) ۱۳۹۴/۱۰/۱۲   خلاصه جلسه گذشته نظریه هفتم درباره مفاد اخبار من بلغ نظریه ای است که تا حدودی مشهور، و از جمله محقق نائینی به آن ملتزم شده اند، البته تفصیل این نظریه را جلسه گذشته عرض کردیم. محصل نظریه هفتم این است که اخبار من بلغ دال بر حجیت خبر ضعیف در دایره سنن و مستحبات هستند، و اساساً این قاعده هم که به عنوان «تسامح در ادله سنن» شهرت پیدا کرده با همین تفسیر سازگارتر و مناسب‌تر است. طبق این نظر اخبار من بلغ بر حجیت هر خبر ضعیفی که در دایره مستحبات وارد شده باشد دلالت می‌کند و به نوعی مقدم می‌شود بر

جلسه نوزدهم-ادله- اخبار من بلغ( ادله نظریه ششم، نظریه هفتم و بررسی آن)

جلسه ۱۹ – PDF جلسه نوزدهم ادله- اخبار من بلغ( ادله نظریه ششم، نظریه هفتم و بررسی آن) ۱۳۹۴/۱۰/۰۵   بخش پنجم: نظریه محقق اصفهانی آخرین بخش از آنچه که محقق اصفهانی در این مقام فرموده در واقع نظریه ای است که خود ایشان درباره مفاد اخبار من بلغ دارد. به نظر محقق اصفهانی این اخبار در مقام ترغیب در عمل می‌باشند نه صرف تحصیل ثواب، و ترغیب به عمل معنایی جز رجحان شرعی و استحباب ندارد، لذا محقق اصفهانی قائل به استحباب نفسی است اما نه از طریق راهی که محقق خراسانی گفته اند. تفاوت نظر محقق اصفهانی و مرحوم آخوند مرحوم آخوند از راه ترتب ثواب کشف کرد استحباب را، چون به نظر ایشان « کان له اجر

جلسه هجدهم-ادله- اخبار من بلغ (نظریه ششم و بررسی آن)

جلسه ۱۸ – PDF جلسه هجدهم ادله- اخبار من بلغ (نظریه ششم و بررسی آن) ۱۳۹۴/۱۰/۰۲   خلاصه جلسه گذشته بحث پیرامون نظریه محقق اصفهانی درباره مفاد اخبار من بلغ بود، عرض کردیم ایشان مجموعه نظرات خود را در قالب پنج بخش بیان کرده است، سه بخش را در جلسه گذشته توضیح دادیم. بخش اول بررسی کلام شیخ بود، بخش دوم بررسی نظر محقق خراسانی و بخش سوم هم مربوط به یک نکته ای بود که محقق نائینی در مورد اخبار مطلق و مقید فرموده بودند، این سه بخش بیان شد، دو بخش دیگر باقی مانده که انشاءالله امروز بررسی خواهیم کرد. بخش چهارم( راه دیگر برای حمل به ارشادیت و بررسی آن ) بخش چهارم تبیین یک راهی برای