قواعد فقهیه

جلسه ۴۴ – PDF جلسه چهل و چهارم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول پنجم : نظر برگزیده –  مقدمات یازده گانه – ۱. تأثیر نفی ظلم در استنباط حکم اولی – صور مسئله، فروض مختلف آن – ۲. تأثیر نفی ظلم در استنباط حکم ثانوی ۱۴۰۵/۰۳/۱۱      نظر برگزیده بعد از بررسی اقوال چهارگانه پیرامون نقش و تأثیر نفی ظلم در استنباط احکام شرعی و اینکه این قاعده در چه محدوده و به چه کیفیتی می‎تواند اثر گزار باشد، اکنون نوبت به بیان نظر برگزیده و مقتضای تحقیق در این مسئله می‎رسد. قبلا بیان کردیم که جهاتی که به نحوی می‎توانند محدوده این قاعده را تعیین کنند، چند

جلسه ۴۳ – PDF جلسه چهل و سوم  قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول چهارم – ۱. عدالت به مثابه قاعده – ۲. عدالت به مثابه رویکرد – ۳. عدالت به مثابه سند – ۴. عدالت به مثابه گفتمان عام – تفاوت قول دوم و چهارم – بررسی قول چهارم – اشکال اول، دوم، سوم، چهارم، پنجم، ششم و هفتم ۱۴۰۵/۰۳/۱۰ قول چهارم قول چهارم پیرامون تأثیر نفی ظلم در احکام شرعی یا به تعبیر دیگر نقش عدالت در حکم شرعی، متعلق به یکی از اساتید بزرگوار و محترم است. امروز این قول را نقل می‌کنیم و تفاوت آن را با اقوال گذشته به‌ویژه قول دوم بیان خواهیم نمود و

جلسه ۴۲ – PDF جلسه چهل و دوم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول سوم: عدالت واقعی – محصل قول سوم – دلیل قول سوم – بررسی قول سوم – اشکال اول – اشکال دوم – اشکال سوم – اشکال چهارم ۱۴۰۵/۰۳/۰۹    محصل قول سوم قول سوم این است که ما قاعده‌ای همانند قاعده «لاضرر» و «لا حرج» در باب نفی حکم ظالمانه نداریم. اما فی‎الجمله تأثیراتی می‌توانیم برای ظلم عرفی قائل شویم. محصل ادعای قائل این است که اگر ظلم عقلی تنجیزی باشد، به این معنا که از دید عقل، علیت داشته باشد، در این صورت شارع نمی‌تواند با حکم عقل مخالفت کند. اما در ظلم تعلیقی عقلی،

جلسه ۴۱ – PDF جلسه چهل و یکم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول دوم: تفصیل در عدالت عرفی– بررسی قول دوم – اشکال ششم، هفتم، هشتم و نهم – قول سوم: عدالت واقعی  ۱۴۰۵/۰۳/۰۴ خلاصه جلسه گذشته در مورد قول دوم اشکالاتی را مطرح کردیم؛ پنج اشکال نسبت به تفصیل در مورد ظلم و عدالت عرفی بیان شد. چند اشکال دیگر باقی مانده که این اشکالات را هم متعرض می‌شویم. اشکال ششم ایشان از یک سو بین ادله مبیّن عدالت و ادله نفی ظلم فرق قائل شده و از سوی دیگر نسبت و رابطه ظلم و عدل را از قبیل عدم و ملکه دانسته است. اگر ما گفتیم ظلم

جلسه ۴۰ – PDF جلسه چهلم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول دوم: تفصیل در عدالت عرفی – بررسی قول دوم –  اشکال اول، دوم، سوم، چهارم و پنجم       ۱۴۰۵/۰۳/۰۳ خلاصه جلسه گذشته قول دوم در تأثیر عدالت عرفی نسبت به احکام شرعی و به تعبیر دیگر قاعده ثانوی نفی ظلم بیان شد. اجزاء و بخش‌های این نظریه یا این قاعده به تفصیل توضیح داده شد و بعضی نکات مرتبط با این نظریه و دلیل این نظریه هم بیشتر تبیین شد؛ عرض کردیم این قول یا این نظریه مبتلا به بعضی از اشکالات است. در حدی که زمان به ما اجازه می‌دهد، به برخی از اشکالات این قول

جلسه ۳۸ – PDF جلسه سی و هشتم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول دوم: تفصیل در عدالت عرفی – ۱. مدعا – ۲. تنقیح موضوع بحث – ۳. مبانی – ۴. دلیل – ۵. تفاوت قول دوم با قول اول – ۶. تطبیقات         ۱۴۰۵/۰۲/۲۸  خلاصه جلسه گذشته عرض کردیم درباره تأثیر نفی ظلم یا عدالت در احکام شرعی، انظار مختلفی وجود دارد؛ یک نظر که چندین جلسه هم درباره آن بحث کردیم، این بود که حکمی که از نظر عرف ظالمانه تشخیص داده شود یا اطلاق و عموم آن از نظر عرف ظالمانه باشد، آن حکم یا اطلاق و عموم آن از بین می‌رود؛ یعنی

جلسه ۳۷ – PDF جلسه سی و هفتم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – ادامه بررسی قول اول: عدالت عرفی – سایر اشکالات – اشکال پنجم، ششم و هفتم – نتیجه بررسی قول اول  ۱۴۰۵/۰۲/۲۷   خلاصه جلسه گذشته در مورد قول به تأثیر نفی ظلم یا عدالت از دیدگاه عرف در احکام شرعی، اشکالاتی را مطرح کردیم؛ برخی از اشکالات متوجه دو دلیل این نظر بود و برخی هم به طور کلی به اساس این نظریه و این قول وارد شد. چهار اشکال را در جلسه گذشته مطرح کردیم؛ برخی از این اشکالات، اشکال به اصل نظریه است و برخی هم متوجه بعضی از مواضع عبارات و کلمات ایشان است.

جلسه ۳۶ – PDF جلسه سی و ششم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – ادامه بررسی قول اول: عدالت عرفی – سایر اشکالات – اشکال اول، دوم، سوم و چهارم  ۱۴۰۵/۰۲/۲۶   خلاصه جلسه گذشته بحث در قول به تأثیر عدالت عرفی یا به تعبیر دیگر نفی ظلم از دید عرف در احکام شرعی بود؛ طبق این قول، هر حکمی که عرف آن را ظالمانه بداند، در شریعت منتفی است. دلایل این قول ذکر شد؛ دو دلیل به همراه اشکالاتی که نسبت به این دو دلیل وارد است، بیان گردید؛ در دلیل اول، ما نسبت به مقدمه سوم از مقدمات چهارگانه اشکال کردیم. مقدمه سوم این بود که اگر حکمی نزد

جلسه ۳۵ – PDF جلسه سی و پنجم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – بررسی ادله قول اول: عدالت عرفی – بررسی دلیل دوم – اشکال اول، دوم و سوم  ۱۴۰۵/۰۲/۲۱ خلاصه جلسه گذشته بحث در ادله قول اول بود؛ قول اول این است که قاعده نفی ظلم اقتضا می‌کند که هر حکمی که نزد عرف ظالمانه محسوب شود، منتفی و رفع می‌شود. به عبارت دیگر هیچ حکمی که عند العرف ظالمانه باشد، یا اصلاً یا اطلاقاً و عموماً باقی نمی‌ماند. دو دلیل بر این قول اقامه شده است؛ دلیل اول را اجمالاً در جلسه گذشته بیان کردیم و اشکالات آن ذکر شد. دلیل دوم دلیل دوم متشکل از چهار مقدمه

جلسه ۳۴ – PDF جلسه سی و چهارم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – بررسی ادله قول اول: عدالت عرفی – بررسی دلیل اول                                ۱۴۰۵/۰۲/۲۰ خلاصه جلسه گذشته در جلسه گذشته اجمالاً به بحث‌هایی که تاکنون داشته‌ایم اشاره کردیم و گفتیم دیدگاه‌ها درباره چگونگی حضور این قاعده در عرصه استنباط احکام شرعیه مختلف است؛ چهار دیدگاه را در جلسه گذشته ذکر کردیم که وجه مشترک این چهار دیدگاه آن است که اینها به نوعی قائل به نقش و تأثیر نفی ظلم یا به تعبیر دیگر عدالت در احکام شرعی هستند. منتها حدود و ثغور تأثیرگذاری و

جلسه ۳۳ – PDF جلسه سی و سوم  قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – مروری بر مباحث گذشته  ۱۴۰۵/۰۲/۱۹ مروری بر مباحث گذشته با توجه به فاصله بیش از دو ماه از آخرین جلسه بحث قاعده نفی ظلم که بنابر شرایطی که مستحضر هستید تحمیل شد و طبیعتاً این فاصله طولانی تا حدودی پیوستگی و اتصال بحث را از بین می‌برد؛ با توجه به تعطیلی درس‌ها، ما بناء بر تشکیل این جلسه درسی را نداشتیم اما چون این بحث نیمه تمام مانده بود و رها کردن آن به نوعی تالی فاسدهایی داشت، تصمیم گرفتیم که این مقدار باقی‌مانده را ان‌شاءالله در این جلسات ادامه بدهیم تا ببینیم می‌توانیم این بحث را به پایان برسانیم یا نه.