جلسه 40 – PDF جلسه چهلم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول دوم: تفصیل در عدالت عرفی – بررسی قول دوم – اشکال اول، دوم، سوم، چهارم و پنجم 1405/03/03 خلاصه جلسه گذشته قول دوم در تأثیر عدالت عرفی نسبت به احکام شرعی و به تعبیر دیگر قاعده ثانوی نفی ظلم بیان شد. اجزاء و بخشهای این نظریه یا این قاعده به تفصیل توضیح داده شد و بعضی نکات مرتبط با این نظریه و دلیل این نظریه هم بیشتر تبیین شد؛ عرض کردیم این قول یا این نظریه مبتلا به بعضی از اشکالات است. در حدی که زمان به ما اجازه میدهد، به برخی از اشکالات این قول
جلسه 39 – PDF جلسه سی و نهم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول دوم: تفصیل در عدالت عرفی – تبیین مدعا و دلیل قول دوم – بررسی قول دوم 1405/03/02 خلاصه جلسه گذشته در جلسه گذشته درباره قول دوم مطالبی را مختصراً عرض کردیم و گفتیم این قول به نوعی تفصیل در عدالت عرفی و تأثیر آن در استنباط احکام شرعی است. شش مطلب در این رابطه به صورت اجمال ذکر شد؛ اصل مدعا توضیح داده شد و سپس موضوع بحث منقح گردید. مطلب سوم، مبانی ششگانه این نظریه بود؛ بعد از آن درباره دلیل این نظریه مطالبی را عرض کردیم. منتها قبل از بیان دلیل، مقدمهای پیرامون آیات
جلسه 38 – PDF جلسه سی و هشتم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول دوم: تفصیل در عدالت عرفی – 1. مدعا – 2. تنقیح موضوع بحث – 3. مبانی – 4. دلیل – 5. تفاوت قول دوم با قول اول – 6. تطبیقات 1405/02/28 خلاصه جلسه گذشته عرض کردیم درباره تأثیر نفی ظلم یا عدالت در احکام شرعی، انظار مختلفی وجود دارد؛ یک نظر که چندین جلسه هم درباره آن بحث کردیم، این بود که حکمی که از نظر عرف ظالمانه تشخیص داده شود یا اطلاق و عموم آن از نظر عرف ظالمانه باشد، آن حکم یا اطلاق و عموم آن از بین میرود؛ یعنی
جلسه 37 – PDF جلسه سی و هفتم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – ادامه بررسی قول اول: عدالت عرفی – سایر اشکالات – اشکال پنجم، ششم و هفتم – نتیجه بررسی قول اول 1405/02/27 خلاصه جلسه گذشته در مورد قول به تأثیر نفی ظلم یا عدالت از دیدگاه عرف در احکام شرعی، اشکالاتی را مطرح کردیم؛ برخی از اشکالات متوجه دو دلیل این نظر بود و برخی هم به طور کلی به اساس این نظریه و این قول وارد شد. چهار اشکال را در جلسه گذشته مطرح کردیم؛ برخی از این اشکالات، اشکال به اصل نظریه است و برخی هم متوجه بعضی از مواضع عبارات و کلمات ایشان است.
جلسه 36 – PDF جلسه سی و ششم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – ادامه بررسی قول اول: عدالت عرفی – سایر اشکالات – اشکال اول، دوم، سوم و چهارم 1405/02/26 خلاصه جلسه گذشته بحث در قول به تأثیر عدالت عرفی یا به تعبیر دیگر نفی ظلم از دید عرف در احکام شرعی بود؛ طبق این قول، هر حکمی که عرف آن را ظالمانه بداند، در شریعت منتفی است. دلایل این قول ذکر شد؛ دو دلیل به همراه اشکالاتی که نسبت به این دو دلیل وارد است، بیان گردید؛ در دلیل اول، ما نسبت به مقدمه سوم از مقدمات چهارگانه اشکال کردیم. مقدمه سوم این بود که اگر حکمی نزد
جلسه 35 – PDF جلسه سی و پنجم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – بررسی ادله قول اول: عدالت عرفی – بررسی دلیل دوم – اشکال اول، دوم و سوم 1405/02/21 خلاصه جلسه گذشته بحث در ادله قول اول بود؛ قول اول این است که قاعده نفی ظلم اقتضا میکند که هر حکمی که نزد عرف ظالمانه محسوب شود، منتفی و رفع میشود. به عبارت دیگر هیچ حکمی که عند العرف ظالمانه باشد، یا اصلاً یا اطلاقاً و عموماً باقی نمیماند. دو دلیل بر این قول اقامه شده است؛ دلیل اول را اجمالاً در جلسه گذشته بیان کردیم و اشکالات آن ذکر شد. دلیل دوم دلیل دوم متشکل از چهار مقدمه
جلسه 34 – PDF جلسه سی و چهارم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – بررسی ادله قول اول: عدالت عرفی – بررسی دلیل اول 1405/02/20 خلاصه جلسه گذشته در جلسه گذشته اجمالاً به بحثهایی که تاکنون داشتهایم اشاره کردیم و گفتیم دیدگاهها درباره چگونگی حضور این قاعده در عرصه استنباط احکام شرعیه مختلف است؛ چهار دیدگاه را در جلسه گذشته ذکر کردیم که وجه مشترک این چهار دیدگاه آن است که اینها به نوعی قائل به نقش و تأثیر نفی ظلم یا به تعبیر دیگر عدالت در احکام شرعی هستند. منتها حدود و ثغور تأثیرگذاری و
جلسه 33 – PDF جلسه سی و سوم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – مروری بر مباحث گذشته 1405/02/19 مروری بر مباحث گذشته با توجه به فاصله بیش از دو ماه از آخرین جلسه بحث قاعده نفی ظلم که بنابر شرایطی که مستحضر هستید تحمیل شد و طبیعتاً این فاصله طولانی تا حدودی پیوستگی و اتصال بحث را از بین میبرد؛ با توجه به تعطیلی درسها، ما بناء بر تشکیل این جلسه درسی را نداشتیم اما چون این بحث نیمه تمام مانده بود و رها کردن آن به نوعی تالی فاسدهایی داشت، تصمیم گرفتیم که این مقدار باقیمانده را انشاءالله در این جلسات ادامه بدهیم تا ببینیم میتوانیم این بحث را به پایان برسانیم یا نه.
جلسه 32 – PDF جلسه سی و دوم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول به عدالت عرفی – دلیل دوم – یک اشکال و پاسخ آن – محصل بحث بررسی دو مورد ارث و قصاص 1404/11/26 دلیل دوم دلیل دومی که قائل به نظریه عدالت عرفی و مدخلیت آن در فهم ادله شرعی ذکر کرده، متشکل از چند مقدمه است؛ البته این دلیل در برخی از مقدمات چهبسا مشترک با دلیل اول باشد، اما به هرحال دو لسان و دو بیان است و این ظرفیت را دارد که به عنوان یک دلیل مستقل قلمداد شود. مقدمه اول مقدمه اول این است که بر طبق ادله قطعی، احکام شریعت به صورت
جلسه 31 – PDF جلسه سی و یکم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول به عدالت عرفی – اشکال سوم، چهارم، پنجم وپاسخ آنها – بررسی دو مورد ارث و قصاص 1404/11/25 خلاصه جلسه گذشته در بررسی جهت سوم از جهات مؤثر در قلمرو قاعده نفی ظلم، بحث در این بود که از انواع مختلف عدل و ظلم که برشمردیم، کدام یک در ادله به عنوان معیار مورد نظر است. هم نسبت به آن دسته از ادلهای که در آنها امر به عدل و نهی از ظلم شده، باید ببینیم آیا منظور عدل و ظلم عرفی است یا واقعی؛ و هم به طور کلی ادله شرعیه و احکامی که از
جلسه 30 – PDF جلسه سی ام قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول به عدالت عرفی – یک نمونه – پاسخ به دو اشکال – نمونههایی از تغییر فتوا 1404/11/19 خلاصه جلسه گذشته ما درباره قول به عدالت عرفی و اینکه این قسم از عدالت در ادله به عنوان ملاک و معیار شناخته میشود، اجمالاً توضیح دادیم؛ استدلال قائل به این قول را که متشکل از چهار مقدمه است را ذکر کردیم. مقدمه اول این بود که روایات مخالف قرآن و مخالف سنت، حجت نیستند؛ مقدمه دوم این بود که مخالفت به معنای تقیید و تخصیص نیست، بلکه به معنای تباین است، چه تباین حقیقی و چه تباین حکمی. مقدمه
جلسه 29 – PDF جلسه بیست و نهم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول به عدالت عرفی – دلیل – مقدمه اول، دوم، سوم و چهارم 1404/11/18 خلاصه جلسه گذشته ما درباره اینکه عدالت در برخی از ادله احکام به معنای عدالت عرفی است یا واقعی یا غیر آن، هفت قول ذکر کردیم؛ گفتیم در برخی موارد خطاب به مردم و مکلفان، امر به عدل و نهی از ظلم شده است. یک بحث این است که در این موارد که مخاطب خود مردم هستند، آیا مأمور به عدل از نگاه خودشان شدهاند؛ یعنی مأمور به عدل عرفی هستند یا وقتی نهی از ظلم شدهاند، باید از آنچه که به نظر
جلسه 29 – PDF جلسه بیست و نهم آیه 64 – بیان اجمالی آیه – بخش اول: «ثم تولیتم من بعد ذلک» – مطلب اول – مطلب دوم 1404/11/13 آیه 64 «ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ». بیان اجمالی آیه بعد از آنکه اشاره به اخذ میثاق و رفع طور فرمود و آن میثاق را با غلاظ و شداد از بنیاسرائیل اخذ کرد و نیز فرمود آنچه که در تورات به شما فرمان داده شده اخذ کنید و به آن عمل کنید و در حفظ و عمل به آن بکوشید، حالا میفرماید اما شما بعد از آن اعراض کردید و رویگرداندید. بعد از اخذ میثاق و رفع طور و آن همه توصیهها
جلسه 28 – PDF جلسه بیست و هشتم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – انواع ظلم و عدل در ادله – محل وفاق و نزاع – اقوال – قول اول، دوم، سوم، چهارم، پنجم، ششم و هفتم 1404/11/11 خلاصه جلسه گذشته بحث ما درباره بررسی تأثیر جهت سوم از جهات مؤثر در تعیین قلمرو قاعده نفی ظلم است. جهت سوم مربوط به انواع ظلم است و اینکه کدام یک از این انواع در ادله، مراد و مقصود است. ما در جلسه گذشته اجمالاً دلایل هفتگانهای که برای قاعده نفی ظلم اقامه شده را مورد بررسی قرار دادیم. محل وفاق گفتیم در آن دسته از ادله که خداوند را توصیف به عدالت
جلسه 146 – PDF جلسه صد و چهل و ششم مراتب روزه – مرتبه اول – مرتبه دوم 1404/11/08 شرح رساله حقوق عرض کردیم حق صوم، طبق بیان امام سجاد (علیهالسلام) این است که بدانی و معرفت پیدا کنی و شناخت پیدا کنی که حقیقت روزه چیست؟ «وَ أَمَّا حَقُّ الصِّوم فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهُ حِجَابٌ ضَرَبَهُ اللَّهُ عَلَى لِسَانِكَ وَ سَمْعِكَ وَ بَصَرِكَ وَ فَرْجِكَ وَ بَطْنِكَ». گفتیم مهمترین حق هر عبادتی، معرفت به حقیقت آن عبادت است. طبق این بیان، حقیقت روزه عبارت است از حجابی که بر روی اعضا و جوارح انسان میافتد. این هم اشاره دارد به آن چیزهایی که میتواند مُفْطِر باشد یا مُفَطِّر باشد؛ یعنی روزه را باطل میکند. بطن به خوردنیها و آشامیدنیها
جلسه 28 – PDF جلسه بیست و هشتم آیه 63 – بخشهای مختلف آیه – بخش سوم: «و اذکروا ما فیه لعلکم تتقون» – مطلب اول: معنای «ذکر» – مطلب دوم: معنای «لعلکم تتقون» 1404/11/07 بخش سوم: «وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» بخش سوم آیه 63 این است: «وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ». در این بخش دو جمله و دو فقره ذکر شده است؛ یکی «و اذکروا ما فیه» و دیگری «لعلکم تتقون». اینجا چند مطلب باید بررسی شود: مطلب اول: معنای «ذکر» امر به «ذکر» در این فقره به چه معناست؟ «ما فیه» به معنای ما فی الکتاب است؛ «اذکروا ما فیه» یعنی اذکروا ما فی الکتاب. این «اذکروا» به چه معناست؟ دو احتمال در مورد این لفظ وجود
جلسه 27 – PDF جلسه بیست و هفتم آیه 63 – بخشهای مختلف آیه – بخش دوم: «خذوا ما آتیناکم بقوة» – مطلب اول: معنای «اخذ» – مطلب دوم: معنای «قوة» – مطلب سوم: شمول خطاب به مسلمین 1404/11/06 بخش دوم: «خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ» درباره بخش اول آیه 63 پنج مطلب لازم بیان شد. بخش دوم این است: «خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ». معنای این فقره از آیه معلوم است؛ میفرماید: آنچه که ما به شما دادیم و اعطا کردیم را با قوت و قدرت اخذ کنید و بگیرید. قهراً این امر بعد از اخذ میثاق و رفع کوه طور بود؛ یعنی آنگاه که آنها تورات را پذیرفتند و قبول کردند که به میثاق و تعهدی که دادهاند باید پایبند
جلسه 27 – PDF جلسه بیست و هفتم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – مروری بر مباحث گذشته – بررسی تأثیر جهت سوم – انواع ظلم و عدل در ادله – 1. در آیات – 2. آیات – 3. اجماع – 4. عقل – 5. فطرت – 6. سیره عقلا – 7. وجدان 1404/11/05 خلاصه جلسه گذشته بحث درباره جهت سوم بود که انواع ظلم و عدل چه تأثیری در قلمرو قاعده دارد؛ یعنی قلمرو قاعده را از این جهت تعیین کنیم. گفتیم آیات دو بخش است؛ بخش اول آیاتی است که بالمطابقة بر نفی ظلم یا اثبات عدل دلالت دارد؛ بخش دوم آیاتی است که بالتضمن یا بالالتزام بر
جلسه 145 – PDF جلسه صد و چهل و پنجم حق روزه: شناخت حقیقت روزه 1404/11/01 عرض کردیم امام سجاد (علیهالسلام) فرمودند که حق روزه این است که بدانی «أنَّهُ حِجَابٌ ضَرَبَهُ اللهُ عَلَى لِسَانِکَ وَ سَمْعِکَ وَ بَصَرِکَ وَ فَرْجِکَ وَ بطنک…». در جلسات گذشته توضیح دادیم که روزه چه اهمیتی دارد و همچنین توضیح دادیم که اصلاً معنای این که یک عبادتی ذو حق بشود چیست. حالا این فرقی نمیکند؛ روزه باشد، نماز باشد، حج باشد. هر عبادتی که میخواهد دارای حق شود، باید تصویر شود. اصلاً چطور میشود یک عبادت دارای حق بشود؟ حق روزه: شناخت حقیقت روزه در مورد روزه نیز مانند موارد قبلی، اولین و مهمترین حق روزه همانند سایر عبادات شناخت حقیقت روزه است.
