سایر دروس

جلسه 4 – PDF جلسه چهارم مفردات قاعده _ جهات مورد نظر در بررسی ادله قاعده 1399/06/30   مفردات قاعده بعد از سه مبحث مقدماتی که در جلسات گذشته ذکر کردیم، می‌رسیم به بحث از خود این قاعده. عنوان قاعده به اختصار قاعده جَبّ و عنوان کاملش الاسلام یجبّ ما قَبله است که متخذ از همان نبوی معروف است و عمده ترین دلیل این قاعده هم همین می‌باشد. به هر حال کلمه جبّ در این قاعده چه در عنوان مختصرش و چه در عنوان تفصیلی اش ذکر شده است. علاوه بر این، واژه «اسلام» و «ما قبل» واژه هایی هستند که در عنوان این قاعده ذکر شدند. قهرا آنچه که بیشتر نیاز به توضیح دارد کلمه جبّ است وگرنه اسلام

جلسه 3 -PDF جلسه سوم پیشینه قاعده _ کاربرد قاعده در ابواب مختلف 1399/06/29   پیشینه قاعده مباحثی که در مورد قاعده تا اینجا مطرح کردیم، یکی ارتباط این قاعده با فقه سیاسی و دیگری اهمیت این قاعده بود. مطلب سوم پیشینه این قاعده است. اگر بخواهیم به طور خلاصه و اجمالی درباره پیشینه این قاعده گزارشی ارائه کنیم، می‌توانیم پنج مرحله برای ان در نظر بگیریم. مرحله اول مرحله بیان حکم توسط پیامبر مکرم اسلام (ص) و سپس امیرالمؤمنین (علیه السلام) و برخی از ائمه (علیهم السلام) به عنوان حدیث و روایت است. چند نمونه از مواردی که این حدیث توسط پیامبر مکرم اسلام بیان شده است را ذکر کردیم. در زمان امیرالمؤمنین (علیه السلام) هم یک مورد بنابر

جلسه 2 – PDF جلسه دوم ارتباط قاعده با فقه سیاسی _ جهت دوم، وجوه اهمیت قاعده 1399/06/23   خلاصه جلسه گذشته در بحث از ارتباط قاعده جَبّ با فقه سیاسی عرض کردیم از دو جهت این ارتباط قابل تبیین است. جهت اول که دیروز اشاره شد، مربوط به ماهیت این حکم کلی و قاعده است یا به تعبیر دیگر علت و حکمت و فلسفه این قاعده است که باعث می‌شود این قاعده یک پیوندی با مسئله فقه سیاسی پیدا کند. ارتباط قاعده با فقه سیاسی _ جهت دوم جهت دوم مربوط به موارد کاربرد این قاعده است. موارد کاربرد این قاعده را در یک تقسیم بندی کلی به سه قسم تقسیم می‌شود: 1. یک قسم از موارد کاربرد این

جلسه 1 – PDF جلسه اول ارتباط قاعده جب با فقه سیاسی _ جهت اول 1399/06/22   اهمیت حلم و تاثیر آن چون جلسه اول است، معمولا در مباحثمان در جلسه اول یک روایتی را تیمنا و تبرکا در حد مختصر می‌خوانیم و بعد انشاءالله بحث را شروع می‌کنیم. روایت از امام باقر (علیه السلام) است و می‌فرماید: ما شیبَ شیئٌ بشیئٍ أحسن من حلمٍ بعلمٍ. چیزی با چیزی آمیخته نشده که بهتر از آمیختگی حلم با علم باشد. این تعبیر از امام باقر (علیه السلام) به اهمیت مسئله حلم در کنار علم اشاره می‌کند. یعنی کأن این دو در یک انسان اگر جمع شود، بهترین حالت را برای انسان ایجاد می‌کند. معنای علم که معلوم است؛ علم الهی، علم

جلسه 38 – PDF جلسه سی و هشتم روش های تفسیر نهج البلاغه 1399/03/03   روش‎های تفسیر نهج البلاغه موضوع دیگری که در مباحث مقدماتی مربوط به نهج البلاغه باید به آن پرداخته شود روش‎های تفسیر نهج البلاغه است. مقدمه مقدمتا لازم است عرض کنم که برای تفسیر نهج البلاغه نیازمند مقدماتی هستیم، قبلا درباره علوم پیش نیاز تفسیر نهج البلاغه مطالبی بیان شد اما به جز آن علوم که ما در گذشته به آنها اشاره کردیم، برای تفسیر نهج البلاغه آشنایی و معرفت و شناخت چند امر دیگر نیز لازم است. اینها ابزارهایی هستند که برای ورود به دایره تفسیر نهج البلاغه حتما باید از آن‎ها بهره مند باشیم که عبارتند از: اسناد و مدارک سخنان گفتیم اکثر قریب

جلسه 43 – PDF جلسه چهل و سوم موانع محتوایی اعتبار – مانع چهارم: مذمت زنان در نهج البلاغه – بررسی مانع چهارم – مرحله سوم 1399/03/01   خلاصه جلسه گذشته شاید یکی از مهمترین مواردی که به عنوان مذمت زنان قلمداد شد خطبه 80 نهج البلاغه است که در آن حضرت علی (علیه السلام) بعد از پایان جنگ جمل فرمود: « مَعَاشِرَ النَّاسِ إِنَّ النِّسَاءَ نَوَاقِصُ الْإِيمَانِ نَوَاقِصُ الْحُظُوظِ نَوَاقِصُ الْعُقُولِ» و در ذیلش هم فرمود: از بدان از زنان بپرهیزید و از خوبان آنها بر حذر باشید و آن‎ها را در معروف اطاعت نکنید تا طمع در اطاعت منکر پیدا نکنند، البته محور اصلی خطبه 80 که بحث از نقصان در عقل و ایمان است منحصر به خطبه

جلسه 42 – PDF جلسه چهل و دوم موانع محتوایی اعتبار – مانع چهارم : مذمت زنان در نهج البلاغه – بررسی مانع چهارم – مرحله سوم 1399/03/01   خلاصه جلسه گذشته عرض کردیم برای بررسی مطالبی که به عنوان مذمت زنان در چندین موضع، در نهج البلاغه مطرح شده، لازم است مراحلی را پشت سر بگذاریم. در مرحله اول عرض کردیم دیدگاه کلی اسلام و قرآن و روایات و خود حضرت علی (علیه السلام) درباره زنان چیست. در مرحله دوم هشت نکته را مطرح کردیم که به طور کلی برای بررسی هر سخن و مطلبی از هر یک از معصومین (علیهم السلام) و همچنین حضرت علی (علیه السلام) باید به این نکات توجه کنیم و بدون ملاحظه این نکات

جلسه 41 – PDF جلسه چهل و یکم موانع محتوایی اعتبار – مانع چهارم: مذمت زنان در نهج البلاغه – بررسی مانع چهارم – مرحله دوم 1399/02/31   مرحله دوم در مورد مذمت زنان در نهج البلاغه نکات و اموری باید مورد توجه قرار بگیرد. هرچند این مسئله به عنوان یک مانع در مقابل اعتبار نهج البلاغه مطرح شد اما صرف نظر از این جهت، خودش موضوعی است که به عنوان یک معضل و مشکل باید مورد رسیدگی قرار بگیرد. گفتیم برای پاسخ به این مشکل چند مرحله را باید طی کنیم، در مرحله اول که حول چهار محور بود یک نظام معرفتی و دیدگاه کلی درباره زن در قرآن و روایات و کلمات خود حضرت علی (علیه السلام) ارائه

جلسه 40 – PDF جلسه چهلم موانع محتوایی اعتبار – مانع چهارم: مذمت زنان در نهج البلاغه – بررسی مانع چهارم – دیدگاه ها 1399/02/30   خلاصه جلسه گذشته عرض کردیم در بررسی مانع چهارم از موانع محتوایی اعتبار نهج البلاغه، یعنی مذمت زنان چند مرحله لازم است مورد توجه قرار بگیرد. در مرحله اول عرض کردیم مناسب است یک برداشت کلی از نظام معرفتی اسلام درباره زنان ارائه دهیم، در همین  رابطه در سه محور یعنی آیات و روایات و نمونه‎های تاریخی معلوم شد که به طور کلی جایگاه زن از دید اسلام و پیشوایان دینی چیست؟ آنچه که از مجموع این موارد و محورها استفاده می‎شود این است که زن جایگاه ویژه و برجسته‎ای در نظام دینی دارد

جلسه 39 – PDF جلسه سی و نهم موانع محتوایی اعتبار – مانع چهارم: مذمت زنان در نهج البلاغه – – بررسی مانع چهارم – مرحله اول 1399/02/30   خلاصه جلسه گذشته عرض کردیم یکی از اموری که فی نفسه به عنوان یک معضل و مشکل در نهج البلاغه مورد توجه قرار گرفته و همچنین به عنوان یک مانع در اعتبار نهج البلاغه معرفی و شناخته شده، مذمتی است که حضرت علی (علیه السلام) در مواضعی از نهج البلاغه نسبت به زنان کرده‏اند. شش موضع را ذکر کردیم و عرض کردیم این موارد چه بسا قابل تایید بوسیله بعضی از آیات و روایت دیگر هم باشد. در پاسخ عرض کردیم این مسئله باید طی سه مرحله مورد بررسی قرار بگیرد.

جلسه 38 – PDF جلسه سی و هشتم موانع محتوایی اعتبار – مانع چهارم: مذمت زنان در نهج البلاغه – بررسی مانع چهارم –مرحله اول 1399/02/28   شواهد مانع چهارم عرض کردیم یکی از موانع محتوایی اعتبار نهج البلاغه و به یک معنا یکی از مشکلات و معضلاتی که در نهج البلاغه با آن مواجهیم این است که در برخی از نامه‎ها، حکمت‏ها و خطبه ها حضرت علی (علیه السلام) به مذمت زنان پرداخته‎اند، شش مورد به عنوان شاهد بر این مدعا بیان شد. اما مسئله این است که این امور بعضا با برخی آیات و روایات نیز تایید می‎شود، یعنی نه تنها فقط در نهج البلاغه بلکه در خود قرآن یا در روایاتی از پیامبر (صلی الله علیه و

جلسه 37 – PDF جلسه سی و هفتم موانع محتوایی اعتبار – مانع چهارم: مذمت زنان در نهج البلاغه 1399/02/27   خلاصه جلسه گذشته آخرین مانع محتوایی اعتبار نهج البلاغه که فی نفسه نیز به عنوان یکی از معضلات و شبهات درباره نهج البلاغه مطرح شده و اذهان بسیاری را به خودش مشغول کرده و البته پاسخ‎های گوناگونی به آن داده شده است این است که در مواضع متعددی از نهج البلاغه حضرت علی (علیه السلام) زنان را مذمت کرده است. این قضیه در چند مورد در نهج البلاغه به مناسبت‏های مختلف مطرح شده است. مواردی در نهج البلاغه نقل شده که بر اساس آن حضرت علی (علیه السلام) مطالبی را در مورد زنان مطرح کردند که به هر حال

جلسه 36 – PDF جلسه سی و ششم موانع محتوایی اعتبار – مانع سوم:نسبیتی و جنسیتی کردن فضائل و رذائل – راه حل هفتم، هشتم و بررسی آنها – حق در مسئله 1399/02/25   خلاصه جلسه گذشته بحث در یکی از موانع محتوایی اعتبار نهج البلاغه بود. در حکمت 234 نهج البلاغه سخنی  از حضرت علی (علیه السلام) نقل شده که به عنوان حدیث خصال النساء نیز معروف شده است. در این حدیث سه صفت برای زنان، پسندیده شمرده شده در حالیکه این سه صفت برای مردان ناپسند دانسته شده، حال بحث در این است که چگونه ممکن است صفات اخلاقی برای یک صنف و جنس به عنوان فضیلت مطرح شود و برای جنس دیگر به عنوان رذیلت بیان شده

جلسه 35 – PDF جلسه سی و پنجم موانع محتوایی اعتبار – مانع سوم: جنسیتی و نسبتی کردن فضایل و رذایل – راه حل سوم، چهارم، پنجم، ششم و بررسی آن 1399/02/24   خلاصه جلسه گذشته در جلسه گذشته بحث از مانع سوم از موانع محتوایی اعتبار نهج البلاغه بود. عرض کردیم طبق بیانی که حضرت علی (علیه السلام) در حکمت 234 نهج البلاغه فرمودند سه صفت بخل، جبن و کبر برای زنان پسندیده است اما برای مردان ناپسند است، همچنین طبق بیان حضرت علی (علیه السلام) در حکمت 124 غیرت برای زنان ناپسند و برای مردان پسندیده است. اشکال این بود که طبق این بیان، بعضی از صفات اخلاقی، نسبی و جنسیتی معرفی شده است، یعنی این سه خلق

جلسه 34 – PDF جلسه سی و چهارم موانع محتوایی اعتبار – مانع سوم: جنسیتی کردن فضائل و رذائل – بررسی دیدگاه اول – دیدگاه دوم : راه اول و دوم و بررسی آن‎ها 1399/02/23   خلاصه جلسه گذشته در دسته دوم از موانع که به نوعی به محتوای نهج البلاغه مربوط می‎شود عرض کردیم اموری قابل ذکر و بررسی است که تا اینجا دو مانع را بررسی کردیم: مانع اول: در نهج البلاغه گاهی مشاهده می‏شود حضرت علی (علیه السلام) از خودشان سخن گفته و به ستایش خود پرداخته‎اند که آن را بررسی کردیم و پاسخ دادیم. مانع دوم: این بود که حضرت علی (علیه السلام) گاهی نسبت به جمعی از مردم یا اشخاص خاصی با عبارات و الفاظ

جلسه 33 – PDF جلسه سی و سوم موانع محتوایی اعتبار – دسته دوم – مانع سوم: تحقیر دیگران و بررسی آن 1399/02/22   موانع  دسته دوم : مانع سوم تحقیر دیگران عرض کردیم دسته دوم از موانع محتوایی اعتبار نهج البلاغه وجود برخی مطالب در حکمت‎ها، خطبه‎ها و نامه‎های حضرت علی (علیه السلام) است که فی نفسه صدورشان از حضرت علی (علیه السلام) جای شک و شبهه دارد. ما نع دومی که در این رابطه قابل بررسی است این است که حضرت علی (علیه السلام) در برخی از موارد عباراتی تحقیرآمیز در مورد دیگران به کار برده است. در مانع اول بحث خودستایی حضرت علی (علیه السلام)  بود که آن را توضیح دادیم و بررسی کردیم، اما در موارد

جلسه 32 – PDF جلسه سی و دوم موانع محتوایی اعتبار – دسته دوم: مانع اول (خودستایی) و بررسی آن 1399/02/21   دسته دوم: مانع اول یکی از موانع محتوایی اعتبار نهج البلاغه که در دسته دوم موانع جای می‎گیرد این است که در مواضعی از نهج البلاغه حضرت علی (علیه السلام) به ستایش از خود پرداخته‎اند و این امری است که نه قرآن و روایات آن را تایید می‎کنند و نه بین عقلاء امر پسندیده‎ای است. حال برخی از مواضعی که حضرت علی (علیه السلام) در آن خود را ستایش کرده است را اشارتا ذکر می‎کنم تا بعد ببینیم آیا توجیه و پاسخی برای این موارد می‎توانیم بیان کنیم یا خیر؟ حضرت علی (علیه السلام) در نهج البلاغه به

جلسه 31 – PDF جلسه سی و یکم موانع محتوایی اعتبار – بررسی مانع سوم 1399/02/20   خلاصه جلسه گذشته بحث در مانع سوم از موانع محتوایی اعتبار نهج البلاغه بود ما اجمالا توضیح دادیم که حضرت علی (علیه السلام) درباره اختیار انسان و ارتباط آن با قضا و قدر چه بیاناتی دارند و شاید برای اولین بار بنیان نظریه امر بین الامرین در کلمات حضرت علی (علیه السلام) یافت شده و در زمان ائمه معصومین (علیهم السلام) به زبان‏های مختلف و با بیان‎های مختلف ارائه شده است. با توجه به این مطالب دیگر تردیدی در این نیست که حضرت علی (علیه السلام) به هیچ وجه مسئله جبر و بی اختیار بودن انسان در افعالش را قبول ندارد و به

جلسه 30 – PDF جلسه سی ام موانع محتوایی اعتبار- مانع سوم: جبر – سخنان حضرت علی (علیه السلام) درباره اختیار و ابطال جبر – تفسیر «امر بین الامرین» 1399/02/18   خلاصه جلسه گذشته در مورد مانع سوم از موانع محتوایی اعتبار نهج البلاغه یعنی مسئله جبر و اینکه برخی از خطبه‎ها و حکمت‎های نهج البلاغه مشعر به عدم اختیار انسان و موافق با نظریه جبرگرایی است، یک توضیح کلی درباره انظار و آراء چهارگانه‎ای که در مورد اختیار انسان است بیان کردیم، خیلی مختصر اشاره‏ای به آراء و انظار کردیم و گفتیم که دو مطلب را باید اجمالا بررسی کنیم، یکی اینکه اساسا خود حضرت علی (علیه السلام) نظریه امر بین الامرین را مطرح کرده است و ائمه بزرگوار