خارج فقه

جلسه ۴۱ – PDF جلسه چهل و یکم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– بررسی چند فرع ۱۳۹۲/۰۹/۱۷              خلاصه جلسه گذشته بحث در اقسام اغتنام از کفار به واسطه سرقت و غیله بود؛ عرض کردیم در مسئله سه قسم قابل تصور است و ما در فرع دوم حکم این سه قسم را مورد بحث قرار خواهیم داد: بررسی قسم اول قسم اول اغتنام بالسرقه و الغیله فی الحرب است همان صورتی که امام(ره) در صدر کلامشان مورد اشاره قرار دادند «بل سرقهً و غیلهً إذا کانتا فی الحرب و من شئونه» این قسم به «ما یغتنم قهراً» ملحق شده است؛ امام (ره) غنیمتی که از راه سرقت و غلیه در جنگ

جلسه ۴۰ – PDF جلسه چهل مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– بررسی چند فرع ۱۳۹۲/۰۹/۱۶              خلاصه جلسه گذشته بحث ما در جهت اولی به این نتیجه رسید که حق در مسئله اشتراط اذن امام در تعلق خمس به غنیمت با مشهور است یعنی اگر بخواهیم خمس را واجب بدانیم این خمس در غنائم جنگی که به اذن امام باشد، واجب می­شود و اگر اذن امام نباشد، کل غنیمت مال امام است. پس نتیجه بحث در جهت اولی این شد که اذن امام در تعلق خمس به غنیمت شرط است. البته ما عرض کردیم اینکه می­گوییم حق با مشهور است یک مطلب را باید در نظر داشت و آن اینکه مراد

جلسه ۳۹ – PDF جلسه سی و نهم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۱۳              قول ششم قول ششم تفصیلی است که مرحوم آقای حکیم در مستمسک بیان فرموده­اند ایشان بین حرب علی وجه الجهاد و حرب علی وجه الدفاع فرق گذاشته­اند؛ به این بیان که: می­فرماید در جایی که جنگ برای جهاد و دعوت به اسلام باشد، در این صورت چنانچه این جنگ به اذن امام باشد خمس واجب است ولی اگر به اذن امام نباشد همه غنائم مال امام است اما در دفاع فقط خمس واجب است و دیگر اذن امام مدخلیتی در تعلق خمس ندارد. پس در واقع مرحوم آقای حکیم تفصیل مشهور را در خصوص

جلسه ۳۸ – PDF جلسه سی و هشتم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۱۲              خلاصه جلسه گذشته بحث در تفصیل بعض الاکابر درباره اعتبار اذن امام در وجوب خمس در غنیمت بود. محصل این تفصیل این شد که اگر جنگ در تحت لواء حاکم جور و به اسم جهاد اسلامی واقع شود در این صورت غنیمت متعلق خمس است. اما اگر جنگ صورت بگیرد بدون عنوان جهاد مانند حمله قومی به قوم دیگر اینجا اگر به اذن امام باشد متعلق خمس است و گرنه همه غنائم متعلق به امام است. این تفصیل عکس تفصیل صاحب حدائق می­باشد؛ عرض کردیم ادله این تفصیل در واقع دو دلیل است دلیل

جلسه ۳۷ – PDF جلسه سی و هفتم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۱۱              خلاصه جلسه گذشته قول چهارم تفصیل بین صورت حرب علی وجه الجهاد و التکلیف بالاسلام و صورت جنگ برای توسعه قدرت و سلطه بود؛ این تفصیل که مختار محدث بحرانی صاحب حدائق است در واقع به این نحو است که اگر جنگ برای دعوت به اسلام باشد، آنگاه به اذن امام اگر واقع شده باشد در آن خمس واجب است ولی اگر در چنین جنگی اذن نباشد کلها للامام ولی در جنگ برای توسعه قدرت و غیر دعوت به اسلام مطلقا خمس ثابت است «یجب الخمس فیها خاصهً». دلیل این قول هم بیان شد

جلسه ۳۶ – PDF جلسه سی و ششم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۱۰              خلاصه جلسه گذشته بحث در تفصیل مرحوم سید و امام(ره) بود گفتیم علی رغم تفاوتی که از نظر فتوی و احتیاط بین این دو بزرگوار در مسئله اذن امام در تعلق خمس به غنیمت جنگی وجود دارد اما بهرحال هر دو در این جهت مشترک هستند که تفصیل داده­اند بین زمان حضور و زمان غیبت؛ گفته­اند اگر در زمان حضور تمکن از استیذان باشد، و جنگ با اذن امام باشد خمس واجب است اما اگر بدون اذن امام باشد، الغنیمه کلها للامام. اما در زمان غیبت مرحوم سید فرمود که «الاحوط وجوب الخمس» و

جلسه ۳۵ – PDF جلسه سی و پنجم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۰۹              خلاصه جلسه گذشته بحث در ادله اقوال ششگانه بود که عرض کردیم قول سوم عبارت است از تفصیل بین زمان حضور و زمان غیبت؛ این تفصیل که صاحب عروه آن را اختیار کرده و به تبع ایشان امام(ره) نظرشان بر همین مستقر شده این است که در زمان حضور اگر امکان استیذان باشد و جنگ به اذن امام واقع شود خمس آن واجب است لکن اگر بدون اذن امام واقع شود همه غنائم مال امام است اما در عصر غیبت اگر جنگی واقع بشود، به طور کلی خمس واجب است منتهی فرق نظر مرحوم

جلسه ۳۴ – PDF جلسه سی و چهارم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۰۶              تا اینجا قول اول و ادله آن مورد بحث قرار گرفت. ادله قول دوم قول دوم این است که خمس در غنیمت مطلقا واجب است چه جنگ به اذن امام باشد و چه به اذن امام نباشد در هر صورت خمس مطلقا در غنائم جنگی واجب است. این قول در منتهی و مدارک هم تقویت شده است. در این رابطه چند دلیل اقامه شده است: دلیل اول: عموم آیه آیه «و اعلموا أنما غنمتم من شیءٍ …» عمومیت داشته و در آن قید اذن امام بیان نشده است. پس به حسب این آیه فرقی بین

جلسه ۳۳ – PDF جلسه سی و سوم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۰۵ خلاصه جلسه گذشته‏: عرض کردیم برای قول اول به دو دلیل استدلال شده دلیل اول اجماع و دلیل دوم روایات بود؛ روایت دوم صحیحه معاویه بن وهب بود تقریب استدلال به این صحیحه را بیان کردیم لکن دو مناقشه و دو اشکال به این صحیحه شده اشکال اول به همراه پاسخ آن را در جلسه گذشته بیان کردیم. اشکال دوم به استدلال به صحیحه معاویه بن وهب: مناقشه دوم معارضه صحیحه حلبی با این روایت است. صحیحه حلبی این است: «عن ابی عبدالله علیه السلام فی الرجل من اصحابنا یکون فی لوائهم فیکون معهم فیصیب غنیمهً قال یؤدی خمسنا و

جلسه ۳۲ – PDF جلسه سی و دوم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنمیت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۰۴ خلاصه جلسه گذشته‏ بحث در ادله قول اول بود عرض کردیم به اجماع تمسک شده که مورد خدشه واقع شد؛ دلیل دوم روایات است که ما روایت اول را مورد بررسی قرار دادیم. روایت دوم هم ذکر شد در روایت دوم عرض کردیم دو تقریب برای استدلال می­توان ذکر کرد تقریب اول استدلال به روایت دوم هم بیان شد؛ تقریب اول فی الواقع برای تمامیت به نوعی محتاج به جمله شرطیه دوم شد بنابراین به حسب واقع اگر بخواهیم یک تقریب تامی از استدلال داشته باشیم باید تقریب دوم را ذکر کنیم در تقریب دوم به مجموع دو جمله شرطیه

جلسه ۳۱ – PDF جلسه سی و یکم مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنیمت جنگی– اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۰۳              خلاصه جلسه گذشته‏ عرض کردیم درباره اعتبار اذن امام (ع) در تعلق وجوب خمس شش قول وجود دارد؛ قول اول که قول مشهور و در بین قدما مطرح بوده این است که اگر قتال به اذن امام باشد، غنیمت خمس دارد و چنانچه جنگ به اذن و اجازه امام نباشد، تمام غنیمت متعلق به امام است. ادله­ای برای این قول ذکر شده دلیل اول اجماع بود که عرض کردیم این دلیل قابل قبول نیست. دلیل دوم: روایات روایت اول: مرسله عباس وراق «عن ابی عبدالله علیه السلام اذا غزا قومٌ بغیر اذن الامام فغنموا

جلسه ۳۰ – PDF جلسه سی مقام دوم: بررسی شروط تعلق خمس به غنیمت جنگی–اذن امام ۱۳۹۲/۰۹/۰۲              خلاصه جلسه گذشته‏ عرض کردیم در امر اول از امور هفتگانه یعنی غنائم دار الحرب که متعلق خمس واقع شده است چند مقام از بحث قابل ذکر است مقام اول بحث از وجوب خمس غنائم دار الحرب بود که به همراه بعضی از نکات گذشت. در مقام دوم بحث از آن چیزهایی است که در تعلق خمس به غنیمت دار الحرب شرط شده یعنی برای اینکه خمس واجب باشد چند شرط ذکر شده است حال ما باید در مورد آنچه که به عنوان شرط در وجوب خمس نسبت به غنائم دار الحرب ذکر شده است، بحث کنیم.

جلسه ۲۹ – PDF جلسه بیست و نهم مقام اول – ادله وجوب خمس در غنیمت جنگی ۱۳۹۲/۰۸/۲۹              خلاصه جلسه گذشته‏ در جلسه گذشته متن تحریر بیان شد و اشاره اجمالی به مطالبی که در مورد وجوب خمس در غنائم دار الحرب وجود دارد، کردیم. اما تفصیل مسئله به ترتیبی که در عبارت و متن تحریر آمده را الآن مطرح می­کنیم. تعریف غنائم دار الحرب منظور از غنائم دار الحرب چیست؟ یعنی آنچه که از اهل حرب بدست می­آید. اهل حرب کفار هستند پس یعنی غنائمی که از جنگ بین مسلمین و کفار تحصیل می­شود. فقط برای یادآوری عرض می­کنیم اینکه مراد از اهل حرب مطلق کفار نیستند لذا ایشان در متن عبارت تحریر

جلسه ۲۸ – PDF بیست و هشتم الاول: غنائم دار الحرب ۱۳۹۲/۰۸/۲۸              القول فیما یجب فیه الخمس‏ بعد از بحث پیرامون مقدماتی که به نظر می­رسید ذکر آنها در ابتدای کتاب الخمس لازم است و از آن مقدمات فقط به بعضی در متن تحریر اشاره شده بود، نوبت به بحث از القول فیما یجب فیه الخمس می­رسد. اینکه خمس در چه اموری واجب است و به چه چیزهایی تعلق پیدا می­کند به عبارت دیگر منابع خمس و آنچه که خمس از آن تحصیل می­شود و پس از آن نوبت به بحث از مصارف خمس خواهد رسید. مشهور در بین امامیه این است که خمس در هفت چیز واجب است «یجب الخمس فی سبعه اشیاء

جلسه ۲۷ – PDF جلسه بیست و هفتم مقدمه نهم: بررسی ادله اهل سنت بر عدم عمومیت «ما غنمتم» ۱۳۹۲/۰۸/۰۶              خلاصه جلسه گذشته نکته­ای در مورد مال حلال مختلط به حرام و زمینی که کافر ذمی از مسلم می­خرد در جهت ثالثه بحث در این بود که آیا بر مال حلال مختلط به حرام و زمینی که کافر ذمی از مسلمان خریده است، عنوان غنیمت منطبق است یا خیر؟ به عبارت دیگر وجوب خمس در این دو مورد از این باب است که مشمول قاعده عامِ مستفاد از آیه شریفه می­شود و اگر خمس در آنها واجب است به اعتبار صدق عنوان غنیمت بر آنهاست یا وجوب خمس ربطی به شمول آیه نسبت به

جلسه ۲۶ – PDF جلسه بیست و ششم مقدمه هشتم: تأسیس اصل ۱۳۹۲/۰۸/۰۵              خلاصه جلسه گذشته بحث در مقدمه هشتم بود؛ عرض کردیم در مقدمه هشتم سخن از مقتضای اطلاقات و ادله عامه است یعنی اصل در مسئله چیست؟ این مقدمه که به دنبال مقدمه هفتم و مطالبی که در آن مقدمه ذکر شده بود منعقد شده در واقع موضوع آن تأسیس اصل در مسئله است منظور از اصل هم یعنی آنچه که از ادله عامه به دست می­آید با قطع نظر از ادله خاصه و روایات خاصه­ای که ممکن است در مسئله وجود داشته باشد. غرض هم تعیین مرجعی برای رجوع در هنگام شک است آن قاعده و اصلی که مقتضای ادله عامه

جلسه ۲۵ – PDF جلسه بیست و پنجم مقدمه هشتم:  تأسیس اصل ۱۳۹۲/۰۸/۰۴              خلاصه جلسه گذشته عرض کردیم نتیجه بحث در مقدمه هفتم این است که غنیمت در لغت و عرف و در روایات و در کلمات فقها و مفسرین به معنای مطلق فائده و منفعت است و لذا به اعتبار این اموری که گفتیم می­توانیم بگوییم در آیه شریفه هم مراد از ما غنمتم مطلق فائده و منفعت است به عبارت دیگر مقتضی برای حمل ما غنمتم بر معنای عموم وجود دارد چون اهل لغت تصریح کرده­اند و در بین اهل لسان و عرف هم به معنای عام است و وجهی برای عدول از معنای عام نیست سیاق آیات و مورد هم موجب

جلسه ۲۴ – PDF جلسه بیست و چهارم مقدمه هفتم: فی المراد بالغنیمه (امر پنجم: غنیمت در کلمات مفسرین) ۱۳۹۲/۰۸/۰۱              خلاصه جلسه گذشته بحث در امر پنجم است که درباره غنیمت در کلمات مفسرین منعقد شده؛ گفته شد مفسرین عامه و خاصه در یک مطلب اتفاق دارند و آن اینکه غنیمت لغهً عام است و شامل هر فائده و منفعتی می­شود که به انسان واصل شود، لکن اختلاف در این است که در آیه شریفه غنیمت به چه معناست و گرنه همه تأکید دارند که در لغت به معنای عام است. مفسرین خاصه خاصه قاطبهً قائل هستند به اینکه غنیمت در آیه به معنای مطلق منفعت و فائده است. سه نمونه از عبارات مفسرین

جلسه ۲۳ – PDF جلسه بیست و سوم مقدمه هفتم: فی المراد بالغنیمه (امر چهارم: غنیمت در کلمات فقها) ۱۳۹۲/۰۷/۳۰              خلاصه جلسه گذشته بحث در ذکر مواردی از عبارات فقها بود که از عبارات آنها استفاده می­شود در بیان وجوب خمس در مواردی که خمس واجب است به عمومیت معنای غنیمت در آیه شریفه استناد کرده­اند؛ چند مورد ذکر شد چند نمونه دیگر هم عرض می­کنیم و بعد اشاره مختصری به عبارات مفسرین در این رابطه خواهیم داشت. ۵- طبرسی: مرحوم طبرسی در پاسخ به یک سؤالی درباره غنیمت این چنین می­فرماید: «ما یؤخذ بالسیف قهراً من المشرکین یسمی غنیمهً بلاخلاف و عندنا أنما یستفیده الانسان من ارباح التجارات و المکاسب و الصنایع یدخل

جلسه ۲۲ – PDF جلسه بیست و دوم مقدمه هفتم: فی المراد بالغنیمه (امر چهارم: غنیمت در کلام فقها) ۱۳۹۲/۰۷/۲۹              خلاصه جلسه گذشته عرض کردیم در روایات، غنیمت به معنای مطلق فائده و منفعت وارد شده؛ دو روایت را در این رابطه ذکر کردیم. لکن در مقابل روایاتی است که ممکن است از آنها استفاده شود که غنیمت ظهور در خصوص غنائم دار الحرب دارد یک روایت را در جلسه گذشته ذکر و توجیه آن را هم بیان کردیم. معلوم شد آن روایت ظهور در همان معنایی که ما گفتیم دارد یعنی قابل حمل بر مطلق فائده و منفعت است. روایت دیگری هم وارد شده که از این روایت خواسته­اند استفاده کنند که غنیمت