سایر دروس

قواعد فقهیه – جلسه بیست و یکم – مقام اول: بررسی وجود و عدم کرامت ذاتی در انسان – مبانی کرامت ذاتی انسان – دسته دوم: 2. خلافت الهی – چهار احتمال درباره مستخلف – متعلق خلافت – خلافت الهی، کرامت اکتسابی نه ذاتی – شواهد

جلسه 21 – PDF جلسه بیست و یکم مقام اول: بررسی وجود و عدم کرامت ذاتی در انسان – مبانی کرامت ذاتی انسان – دسته دوم: 2. خلافت الهی – چهار احتمال درباره مستخلف – متعلق خلافت – خلافت الهی، کرامت اکتسابی نه ذاتی – شواهد 1403/10/15   خلاصه جلسه گذشته بحث در دسته دوم از اموری بود که به عنوان مبنا برای کرامت ذاتی انسان می‌تواند مورد بررسی قرار بگیرد. در جلسه گذشته یک امر از این دسته را ذکر کردیم و آن هم نفخ روح الهی در انسان بود. نتیجه بحث در امر اول این شد که این امر نمی‌تواند به عنوان یک مبنا برای کرامت ذاتی انسان مورد پذیرش قرار بگیرد. 2. خلافت الهی امر دوم، خلافت

شرح رساله حقوق – جلسه صد و بیست و دوم – 3 . تهدید نفس به عذاب الهی – کیفر زنا

جلسه 122 – PDF جلسه صد و بیست و دوم  3 . تهدید نفس به عذاب الهی – کیفر زنا 1403/10/12 شرح رساله حقوق خلاصه جلسه گذشته ما عرض کردیم راه سوم برای اینکه به انسان کمک کند تا حق عورت و حق فرج را رعایت کند، تهدید و ترساندن خویشتن از عقوبت و عذاب الهی است. حق فرج این است که وارد مسیر حرام نشود «و اما حق فرجک فحفظه مما لایحل لک» به سمت حرام نرود. بعد فرمود که از این راه‎ها می‎توان به رعایت این حق کمک کرد. یک راه این است که انسان متوجه عقوبت های این کار ناروا شود، متوجه عذاب‎های الهی و کیفرهایی شود که بر این کار مترتب می‎شود. 3. تهدید نفس به

تفسیر – جلسه نوزدهم – آیه 58 و 59 – تفاوت‌های آیه 58 و آیه 161 سوره اعراف

جلسه 19 – PDF جلسه نوزدهم آیه 58 و 59 – تفاوت‌های آیه 58 و آیه 161 سوره اعراف 1403/10/11   تفاوت‌های آیه 58 و آیه 161 سوره اعراف در آیه 58 پنج بخش وجود دارد که مطالب مربوط به آنها را بیان کردیم. قبل از ورود به آیه 59، ذکر یک نکته خالی از فایده نیست و آن هم تفاوت‌هایی است که بین این آیه و نظیر آن در سوره اعراف وجود دارد. چند تفاوت ذکر شده و وجوهی برای این تفاوت‌ها بیان شده است. من به چند نمونه از این تفاوت‌ها اشاره می‌کنم. تفاوت اول در سوره اعراف که نظیر همین آیه بیان شده، خداوند فرموده: «وَإِذْ قِيلَ لَهُمُ»؛ اما اینجا فرموده: «وَإِذْ قُلْنَا». چرا در حالی که

قواعد فقهیه – جلسه بیست – مقام اول: بررسی وجود و عدم کرامت ذاتی در انسان – مبانی کرامت ذاتی انسان – جمع بندی دسته اول – دسته دوم: 1. نفخ روح الهی – دو دیدگاه در مورد روح انسانی – شواهد دیدگاه دوم

جلسه 20 – PDF جلسه بیست  مقام اول: بررسی وجود و عدم کرامت ذاتی در انسان – مبانی کرامت ذاتی انسان – جمع بندی دسته اول – دسته دوم: 1. نفخ روح الهی – دو دیدگاه در مورد روح انسانی – شواهد دیدگاه دوم – بررسی 1403/10/08 جمع‌بندی دسته اول درباره مبانی کرامت ذاتی انسان بحث می‌کردیم؛ عرض کردیم دو دسته از مبانی اینجا قابل ذکر است. در دسته اول، شش امر را توضیح دادیم: 1. عقل؛ 2. اراده و اختیار؛ 3. فطرت؛ 4. نیکوترین خلقت؛ 5. تسخیر موجودات؛ 6. عواطف انسانی و اخلاقی. البته این شش امر قابل تجمیع در سه امر یا دو امر هستند؛ چون برخی از این موارد از شعب برخی دیگر محسوب می‌شوند. مثلاً عقل

شرح رساله حقوق – جلسه صد و بیست و یکم – راه های کمک به رعایت حق عورت – 3. تهدید نفس به عذاب الهی

جلسه 121 – PDF جلسه صد و بیست و یکم  راه های کمک به رعایت حق عورت – 3. تهدید نفس به عذاب الهی 1403/10/05 سخن ما درباره این کلام نورانی امام سجاد(ع) بود که چگونه می‎توان به حفظ حق این عضو خاص از بدن کمک کرد «حق العوره یا حق الفرج». بعد از اینکه ما حقوق آن را بیان کردیم، گفتیم امام سجاد(ع) چهار راه برای رعایت حق این عضو بیان کردند، دو راه را بیان کردیم: یکی غض البصر و دیگری کثرت یاد مرگ. 3. تهدید نفس به عذاب الهی برخی گمان کردند این راه با ادامه‎اش که فرموده «والتخویف لها به» یک راه است و بعضی اساسا «والتهدد لنفسک بالله و التخویف لها به» را در ادامه

تفسیر – جلسه هجدهم – آیه 58 و 59 – بخش‌های پنج‌گانه آیه 58 – بخش پنجم: «نغفرلکم خطایاکم و سنزید المحسنین» – مطلب چهارم: تفاوت خطیئة و الفاظ مشابه آن – 3. ذنب – 4. معصیت – 5. سیئه – معنای خطایا در آیه

جلسه 18 – PDF جلسه هجدهم  آیه 58 و 59 – بخش‌های پنج‌گانه آیه 58 – بخش پنجم: «نغفرلکم خطایاکم و سنزید المحسنین» – مطلب چهارم: تفاوت خطیئة و الفاظ مشابه آن – 3. ذنب – 4. معصیت – 5. سیئه – معنای خطایا در آیه 1403/10/04   خلاصه جلسه گذشته یک فاصله طولانی بین آخرین جلسه درس تفسیر پیش آمد؛ اتفاقاً موضوع سخن همین سؤالی بود که جنابعالی مطرح کرده بودید که فرق بین واژه‌های خطئیة، اثم، ذنب، سیئه و معصیت چیست. به تعطیلی ایام فاطمیه برخورد کردیم و یک هفته هم به خاطر مشکل بیماری من نتوانستم بیایم؛ یک هفته هم به خاطر تعطیلی‌ها مقدور نبود. از این پنج واژه، ما درباره خطئیه و اثم توضیحات اجمالی داریم؛

شرح رساله حقوق – جلسه صد و بیستم – 2. کثرت یاد مرگ – سایر آثار مرگ – 8. آسان شدن مرگ – 9. احیای قلب – 10. قناعت

جلسه 120 – PDF جلسه صد و بیستم  2. کثرت یاد مرگ – سایر آثار مرگ – 8. آسان شدن مرگ – 9. احیای قلب – 10. قناعت 1403/09/28   درباره آثار یاد مرگ مطالبی را عرض کردیم. با استناد به روایتی از امام صادق(ع) به هفت اثر از آثار ذکر موت اشاره کردیم که در صدر آنها مسئله هدم شهوات و از بین بردن شهوات بود. لطافت روح، تقویت ایمان و عقیده و باورهای قلبی، تحقیر دنیا از آثاری بود که بعضی جنبه ایجابی داشت و برخی جنبه سلبی. برخی آثار دیگر یاد مرگ اگر بخواهیم کثرت یاد مرگ را فهرست کنیم زیاد است. اگر مجموعه آیات و روایاتی که اشاره به آثار مرگ اندیشی دارد، بخواهیم اگر بیان

قواعد فقهیه – جلسه نوزدهم – مقام اول: بررسی وجود و عدم کرامت ذاتی در انسان – مبانی کرامت ذاتی انسان – دسته اول: 6. عواطف اخلاقی – فرق عواطف انسانی و حیوانی – شواهد – شاهد اول، دوم و سوم  

جلسه 19 – PDF جلسه نوزدهم مقام اول: بررسی وجود و عدم کرامت ذاتی در انسان – مبانی کرامت ذاتی انسان – دسته اول: 6. عواطف اخلاقی – فرق عواطف انسانی و حیوانی – شواهد – شاهد اول، دوم و سوم   1403/10/01      6. عواطف اخلاقی در دسته اول از مبانی کرامت ذاتی انسان، پنج امر را که می‌تواند به عنوان مبنا برای کرامت انسانی ذکر شود را مطرح کردیم و مورد بررسی قرار دادیم. ششمین مورد عبارت است از عواطف اخلاقی یا وجدان اخلاقی و تعبیراتی مشابه آن مثل خیر اخلاقی یا احساسات و عواطف انسانی. منظور از عواطف و احساسات و وجدان اخلاقی یا عواطف اخلاقی، این است که انسان بدون ملاحظه ایمان و عقیده و با

شرح رساله حقوق – جلسه صد و نوزدهم – ۲. کثرت یاد مرگ – آثار یاد مرگ

جلسه 119 – PDF جلسه صد و نوزدهم  ۲. کثرت یاد مرگ – آثار یاد مرگ 1403/09/21   2. کثرت یاد مرگ سخن در راه دوم از راه‎های حفظ عورت و رعایت حق این عضو بود. یکی از راه‏هایی که خیلی می‏تواند به انسان کمک کند تا حلال و حرام را در مورد این عضو رعایت کند، زیادی یاد مرگ است. ما در مورد مرگ اندیشی و فرق آن با مرگ هراسی مختصرا مطالبی را عرض کردیم و سپس در مورد اهمیت یاد مرگ نکاتی را متعرض شدیم. آثار یاد مرگ یاد مرگ آثار مختلفی دارد که شاید یکی از مهمترین آثار همان است که در این فراز از سخن امام سجاد به آن اشاره شده است. در روایتی از

قواعد فقهیه – جلسه هجدهم – مقام اول: بررسی وجود و عدم کرامت ذاتی در انسان – مبانی کرامت ذاتی انسان – دسته اول: 5. تسخیر موجودات – شواهد – معنای تسخیر – معنای اول و دوم و فرق آنها – ذاتی بودن این کرامت    

جلسه 18 – PDF جلسه هجدهم  مقام اول: بررسی وجود و عدم کرامت ذاتی در انسان – مبانی کرامت ذاتی انسان – دسته اول: 5. تسخیر موجودات – شواهد – معنای تسخیر – معنای اول و دوم و فرق آنها – ذاتی بودن این کرامت      1403/09/24    خلاصه جلسه گذشته ما درباره مبانی کرامت ذاتی انسان بحث می‌کردیم؛ تقریباً دو هفته این درس به دلیل مصادف بودن با تعطیلی‌ها برگزار نشد. اجمالاً گفتیم ما در دو مقام بحث می‌کنیم؛ یکی مبانی کرامت ذاتی و دوم اینکه آیا این مبانی منشأ حق یا تکلیفی می‌شوند یا نه. بعد هم سراغ ادله خواهیم رفت. در مورد مبانی هم گفتیم دو دسته مبانی است؛ از دسته اول تا اینجا چهار مبنا

شرح رساله حقوق – جلسه صد و هجدهم – راه های کمک به رعایت حق عورت – 2: کثرت یاد مرگ – مرگ اندیشی، نه مرگ هراسی – اهمیت یاد مرگ

جلسه 118 – PDF جلسه صد و هجدهم  راه های کمک به رعایت حق عورت – 2: کثرت یاد مرگ – مرگ اندیشی، نه مرگ هراسی – اهمیت یاد مرگ 1403/09/07   راه های کمک به رعایت حق عورت امام سجاد(ع) فرموده است که «و اما حق فرجـک فحفظـه مما لایحـل لک و الاستعانـه علیـه بغض البصـر ؛ فانه مـن اعون الاعوان» اولین مساعد و یاری‎گر انسان در رعایت حق این عضو، کنترل چشم است. ما درباره تأثیرات چشم در خروج انسان از جاده حق در مورد این عضو سخن گفتیم. حضرت فرمود: مهمترین یاری‎گر و به تعبیر ایشان اعون الاعوان غض البصر است. 2. کثرت یاد مرگ دومین کمک کار برای انسان در این رابطه، کثرت ذکر الموت است.

تفسیر – جلسه هفدهم – آیه 58 و 59 – بخش‌های پنج‌گانه آیه 58 – بخش پنجم: «نغفرلکم خطایاکم و سنزید المحسنین» – مطلب چهارم: تفاوت خطیئة و الفاظ مشابه آن – 1. «خطیئة» – 2. «اثم»

جلسه 17 – PDF جلسه هفدهم  آیه 58 و 59 – بخش‌های پنج‌گانه آیه 58 – بخش پنجم: «نغفرلکم خطایاکم و سنزید المحسنین» – مطلب چهارم: تفاوت خطیئة و الفاظ مشابه آن – 1. «خطیئة» – 2. «اثم» 1403/09/06   مطلب چهارم: تفاوت «اثم»، «ذنب»، «معصیت»، «سیئة» و «خطیئة» در جلسه گذشته وعده دادیم درباره «خطیئة» و «خطایاکم» که در آیه 58 آمده و تفاوت آن با برخی الفاظ مثل ذنب، اثم، معصیت، سیئه، مطالبی را عرض کنیم؛ اینها از نظر معنایی نوعاً به یک معنا هستند، لکن یک تفاوت‌هایی بین اینها هست و بعضاً موجب این شده که موارد استعمال اینها فرق کند. 1. «خطیئة» ما از لفظ خطا یا خطایا یا خطیئه شروع می‌کنیم؛خطیئه از ریشه خطا در

تفسیر – جلسه شانزدهم – آیه 58 و 59 – بخش‌های پنج‌گانه آیه 58 – بخش پنجم: «نغفرلکم خطایاکم و سنزید المحسنین» – مطلب اول: قرائت برخی کلمات آیه – مطلب دوم: «معنای این بخش» – مطلب سوم: چگونگی ارتباط «سنزید المحسنین» و «نغفرلکم خطایاکم» – دو احتمال و نظر برگزیده

جلسه 16 – PDF جلسه شانزدهم آیه 58 و 59 – بخش‌های پنج‌گانه آیه 58 – بخش پنجم: «نغفرلکم خطایاکم و سنزید المحسنین» – مطلب اول: قرائت برخی کلمات آیه – مطلب دوم: «معنای این بخش» – مطلب سوم: چگونگی ارتباط «سنزید المحسنین» و «نغفرلکم خطایاکم» – دو احتمال و نظر برگزیده 1403/09/05   بخش پنجم: «نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ» بخش پنجم در آیه 58 این است: «نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ». در مورد این بخش یک بحث مربوط به قرائت برخی از کلمات این آیه است و یک بخش هم مربوط به معنا و محتوای این آیه. مطلب اول: قرائت برخی کلمات آیه از جهت قرائت، در مورد دو کلمه «نغفر» و «خطایاکم» اختلاف قرائت وجود دارد. 1.

قواعد فقهیه – جلسه هفدهم – مقام اول: بررسی وجود و عدم کرامت ذاتی در انسان – مبانی کرامت ذاتی انسان – دسته اول: 4. نیکوترین خلقت – بررسی احتمالات سه‌گانه در احسن تقویم – یک اشکال و پاسخ آن

جلسه 17 – PDF جلسه هفدهم  مقام اول: بررسی وجود و عدم کرامت ذاتی در انسان – مبانی کرامت ذاتی انسان – دسته اول: 4. نیکوترین خلقت – بررسی احتمالات سه‌گانه در احسن تقویم – یک اشکال و پاسخ آن 1403/09/04 خلاصه جلسه گذشته ما درباره چهارمین مورد از مواردی که به عنوان مبنا برای کرامت ذاتی انسان ذکر شده، مطالبی را عرض کردیم. گفتیم خلقت برتر یا نیکوترین خلقت که در تعبیر قرآنی از آن با عنوان «أحسن تقویم» یاد شده، می‌تواند یکی از مبانی کرامت ذاتی انسان باشد. این مزیتی است خاص انسان و شرافتی است که خداوند به انسان عطا کرده و شامل همه انسان‌ها می‌شود؛ چه مؤمن و چه کافر، چه زن و چه مرد، چه

قواعد فقهیه – جلسه شانزدهم – مقام اول: بررسی وجود و عدم کرامت ذاتی در انسان – مبانی کرامت ذاتی انسان – دسته اول: 4. نیکوترین خلقت – معنای احسن تقویم – احتمالات سه‌گانه در احسن تقویم

جلسه 16 – PDF جلسه شانزدهم مقام اول: بررسی وجود و عدم کرامت ذاتی در انسان – مبانی کرامت ذاتی انسان – دسته اول: 4. نیکوترین خلقت – معنای احسن تقویم – احتمالات سه‌گانه در احسن تقویم 1403/09/03 4. نیکوترین خلقت بحث ما درباره دسته اول از مبانی کرامت ذاتی در انسان بود؛ تا اینجا سه مورد را ذکر کردیم. یکی عقل بود؛ عقل به معنای قوه درک و تمیز امور، نه عقل به معنای فطرت. دوم، اراده و اختیار بود؛ سوم، فطرت بود. چهارمین مورد که بعضاً به عنوان یکی از مبانی کرامت ذاتی مطرح می‌شود، این است که انسان دارای نیکوترین خلقت است. نیکوترین خلقت در لسان قرآن با «احسن تقویم» بیان شده است؛ البته همه موجودات در

شرح رساله حقوق – جلسه صد و هفدهم – آثار ترک نگاه حرام     

جلسه 117 – PDF جلسه صد و هفدهم  آثار ترک نگاه حرام    1403/08/30   عرض کردیم فرو بستن چشم و ترک نگاه حرام، اعون الاعوان برای حفظ عورت از حرام است. برای اینکه حق عورت رعایت شود مهمترین کار و اولین گام غض البصر است، فروبستن چشم، پرهیز از خیره شدن و زل زدن، چشم را پایین انداختن، این را توضیح دادیم. آثار ترک نگاه حرام گفتیم نگاه حرام چه پیامدهای منفی دارد. از این طرف ترک نگاه حرام چه آثار مثبتی دارد. 1.چشیدن طعم ایمان یک اثر مهم و مثبت آن را قبلا ذکر کردیم که همان روایتی که امام صادق(ع) فرمود «النَّظرَةُ سَهمٌ مِن سِهامِ إبليسَ مَسمومٌ ، مَن تَرَكَها لِلّهِ عز و جل لا لِغَيرِهِ أعقَبَهُ

تفسیر – جلسه پانزدهم – آیه 58 و 59 – بخش‌های پنج‌گانه آیه 58 – بخش چهارم: «و قولوا حطة» – مطلب اول: امر الزامی – مطلب دوم: معنای «حطة» – احتمالات پنج‌گانه و بررسی آنها

جلسه 15 – PDF جلسه پانزدهم آیه 58 و 59 – بخش‌های پنج‌گانه آیه 58 – بخش چهارم: «و قولوا حطة» – مطلب اول: امر الزامی – مطلب دوم: معنای «حطة» – احتمالات پنج‌گانه و بررسی آنها 1403/08/29 بخش چهارم: «وَقُولُوا حِطَّةٌ» بخش چهارم در آیه 58 دو کلمه بیشتر نیست: «وَقُولُوا حِطَّةٌ»، بگویید حطه. اینکه معنای حطه چیست و ما آن را بر چه معنایی باید حمل کنیم، احتمالاتی در مورد آن مطرح است که عرض خواهیم کرد. این بخش مطلب چندانی ندارد. مطلب اول: امر الزامی مطلب اول این است که آیا این امر، امر الزامی است یا غیر الزامی. عرض کردیم این امر، امر الزامی است. در میان اوامر چهارگانه در آیه شریفه، تنها امر به أکل

تفسیر – جلسه چهاردهم – آیه 58 و 59 – بخش‌های پنج‌گانه آیه 58 – بخش سوم: «و ادخلوا الباب سجدا» – مطلب سوم: معنای «سجداً» – احتمال سوم، چهارم، پنجم و ششم و بررسی آنها – نتیجه

جلسه 14 – PDF جلسه چهاردهم آیه 58 و 59 – بخش‌های پنج‌گانه آیه 58 – بخش سوم: «و ادخلوا الباب سجدا» – مطلب سوم: معنای «سجداً» – احتمال سوم، چهارم، پنجم و ششم و بررسی آنها – نتیجه 1403/08/28 خلاصه جلسه گذشته بحث در بخش سوم آیه 58 بود؛ دو مطلب را در این بخش بیان کردیم. مطلب سوم مربوط به معنای «سجدا» بود؛ گفتیم در این واژه چند احتمال وجود دارد؛ دو احتمال را ذکر کردیم. ادامه مطلب سوم احتمال سوم احتمال سوم این است که با حالت انحنا و رکوع وارد در این باب شوید؛ علت آن هم ضیق بودن و کوتاه بودن و کوچک بودن آن دری بود که باید از آن وارد می‌شدند. پس امر

شرح رساله حقوق – جلسه صد و شانزدهم – پیامدهای منفی نگاه حرام – ۵. رنج و مشقت – ۶. بیماری عقل

جلسه 116 – PDF جلسه صد و شانزدهم  پیامدهای منفی نگاه حرام – ۵. رنج و مشقت – ۶. بیماری عقل 1403/08/24 شرح رساله حقوق ما عرض کردیم که امام سجاد(ع) فرمودند که حق عورت، حق فرج این است که آن را از حرام حفظ کنی و حفظ آن از حرام با کمک بعضی از امور صورت می‎پذیرد، مهمترین آنها غض البصر است، «فانه من اعون الاعوان» ما توضیح دادیم که چرا غض البصر اعون الاعوان است، توضیح دادیم نسبت بصر و دیدن و نظر با روح و قلب و جان آدمی و تأثیراتی که دارد چیست. سپس اشاراتی کردیم به بعضی از پیامدهای منفی حرام و چهار اثر منفی را بیان کردیم، چند اثر دیگر مانده است که باید

تفسیر – جلسه سیزدهم – آیه 58 و 59 – بخش‌های پنج‌گانه آیه 58 – بخش سوم: «و ادخلوا الباب سجدا» – مطلب اول: امر الزامی – مطلب دوم: معنای «باب» – مطلب سوم: معنای «سجداً» 

جلسه 13 – PDF جلسه سیزدهم  آیه 58 و 59 – بخش‌های پنج‌گانه آیه 58 – بخش سوم: «و ادخلوا الباب سجدا» – مطلب اول: امر الزامی – مطلب دوم: معنای «باب» – مطلب سوم: معنای «سجداً»  1403/08/22   بخش سوم: «وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا» بخش سوم از آیه 58 این است: «وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا»، امر به ورود در این قریه در حال سجده کردن است؛ می‌فرماید: داخل شوید دَر را در حالت سجده. «سجداً» جمع ساجد به معنای سجده‌کنندگان و اینجا به عنوان حال برای ضمیر فاعلی در «ادخلوا» ذکر شده است. می‌فرماید شما در حالی که سجده می‌کنید در این باب وارد شوید. مطلب اول: امر الزامی این امر، امر الزامی است همانند امر به دخول در قریه و