سایر دروس

جلسه ۲۴ – PDF جلسه بیست و چهارم منابع کتاب وسائل الشیعه و اعتبار آنها ۱۳۹۰/۱۲/۱۴   منابع کتاب وسائل الشیعه بحث مهمی که در رابطه با کتاب وسائل الشیعه لازم است مورد رسیدگی قرار بگیرد بحث از منابع کتاب وسائل و اعتبار روایات کتاب وسائل است. بهرحال کتابی مثل وسائل که به تعبیر بعضی از بزرگان کتابی مفیدتر از این کتاب وجود ندارد و از نظر عملی هم منبع عمده فتاوای فقهاء است، مسئله اعتبار روایات این کتاب مسئله مهمی است. اگر ما از اعتبار مصادر کتاب وسائل بحث می­کنیم بخش مهمی از بحث اعتبار روایات کتاب وسائل حل می­شود، خود صاحب وسائل کتاب­هایی را که در نقل روایات به آنها استناد کرده به سه قسم تقسیم کرده است:

جلسه ۲۳ – PDF جلسه بیست و سوم محاسن و معایب کتاب وسائل الشیعه ۱۳۹۰/۱۲/۰۹   محاسن کتاب وسائل الشیعه ما در این جلسه به بعضی از محاسن و معایب کتاب وسائل الشیعه اشاره می­کنیم و در ادامه به بحث از اعتبار این کتاب خواهیم پرداخت. محاسنی که می­توان برای کتاب وسائل الشیعه برشمرد عبارتند از: الف) در بین کتب حدیثی فقه شیعه شاید کتاب وسائل الشیعه جامع­­ترین کتاب حدیثی فقه شیعه باشد و هیچ یک از کتب­ حدیثی که روایات فقهی را جمع کرده­اند به جامعیت این کتاب نیست. ب) حسن دیگر کتاب وسائل این است که با توجه به اینکه صاحب وسائل تصمیم داشته در این کتاب به اعتبار و صحت روایات توجه کند به همین خاطر منابع

جلسه ۲۲ – PDF جلسه بیست و دوم روش صاحب وسائل در نقل اسناد و متون روایات ۱۳۹۰/۱۲/۰۷   خلاصه جلسه گذشته بحث در کتاب وسائل الشیعه بود، مطالبی درباره خود کتاب و مؤلف آن بیان شد، مطالب دیگری در مورد این کتاب باقی مانده که عمدتاً مربوط به روش صاحب وسائل در نقل روایات و اسناد آنهاست، البته ما در بحث مستقلی تحت عنوان مزایا و معایب کتاب وسائل الشیعه به مزایا و مشکلات این کتاب اشاره خواهیم کرد. مزایا؛ یعنی خصوصیاتی که در این کتاب وجود دارد و در سایر کتب نیست. وقتی هم سخن از اشکالات کتاب به میان می­آید منظور نقص­هایی است که در این کتاب وجود دارد. البته این به این معنی نیست که این

جلسه ۲۱ – PDF جلسه بیست و یکم وسائل الشیعه ۱۳۹۰/۱۲/۰۲   مؤلف وسائل الشیعه یکی دیگر از جوامع روایی ثانوی کتاب وسائل الشیعه است که محمد بن حسن بن علی معروف به شیخ حر عاملی(ره) آن را تألیف کرده است، ایشان در سال ۱۰۳۳ ه.ق در جبل عامل لبنان متولد شد و در سال۱۱۰۴ در مشهد مقدس دار دنیا را وداع گفت و در جوار بارگاه ملکوتی امام هشتم حضرت علی بن موسی الرضا(ع) به خاک سپرده شد، یکی از مناطقی که ایشان به آنجا مسافرت نمود اصفهان بود که در آنجا با مرحوم علامه مجلسی ملاقات کرد و به مرحوم علامه مجلسی اجازه روایت داد و علامه مجلسی هم به ایشان اجازه روایت داد، اگر بخواهیم مرحوم صاحب

جلسه ۲۰ – PDF جلسه بیستم کتاب بحار الأنوار ۱۳۹۰/۱۱/۳۰   مشکلات کتاب بحار الأنوار عرض کردیم کتاب بحار الأنوار مزایایی دارد که به بعضی از مزایای کتاب بحار الأنوار در جلسه گذشته اشاره کردیم اما مشکلاتی هم در این کتاب وجود دارد که به بعضی از آنها اشاره می­کنیم: مشکل اول کتاب بحار الأنوار ضعف بعضی از روایات این کتاب است که مطالبی را در این رابطه عرض کردیم. مشکلات دیگری هم در این کتاب وجود دارد از جمله اینکه نسبت به بعضی از توضیحاتی که خود علامه مجلسی در ذیل بعضی از روایات ارائه داده­اند اشکال شده است. ایشان در بعضی موارد که لازم دیده است در مورد روایات به تبیین بعضی نکات پرداخته اما عده­ای به این

جلسه ۱۹ – PDF جلسه نوزدهم کتاب بحار الأنوار ۱۳۹۰/۱۱/۲۵   دو آرزوی علامه مجلسی قبل از اینکه به موضوع اعتبار روایات کتاب بحار الأنوار بپردازیم خوب است به این نکته اشاره کنیم که مرحوم علامه مجلسی در رابطه با کتاب بحار الأنوار در نظر داشت که دو کار دیگر را هم انجام دهد که موفق به آن دو نشد: یکی اینکه قصد داشت شرح کاملی بر کتاب بحار الأنوار بنویسد، مرحوم علامه در این رابطه عبارتی دارد به این مضمون که می­گوید:«و فی بالی إن امهلنی الأجل و ساعدنی فضلُه عزّ و جلّ أن أکتب شرحاً کاملاً یحتوی علی کثیرٍ من المقاصد التی لم توجد فی مصنفات الأصحاب و أشبع فیه الکلام لاولی الالباب» [۱] می­گوید: در ذهنم است

جلسه ۱۸ – PDF   جلسه هجدهم مزایای کتاب بحار الأنوار ۱۳۹۰/۱۱/۲۳   اعتبار منابع کتاب بحار الأنوار بحث در کتاب بحار الأنوار بود، مطالبی را در مورد مؤلف و ساختار کتاب عرض کردیم، در مورد منابع و مصادری که مرحوم علامه مجلسی در بحار الأنوار از آنها استفاده کرده عرض کردیم که خود ایشان فرموده از ۳۷۸ منبع حدیثی شیعی و حدود ۸۰ منبع از منابع اهل سنت استفاده کرده، البته از منابع دیگری هم استفاده شده تا جایی که بعضی منابع و مصادر استفاده شده در بحار الأنوار را تا ۶۰۰ منبع ذکر کرده­اند، خود علامه مجلسی در مورد اعتبار منابع کتاب بحار الأنوار در فصل دوم از مقدمه مطالبی را ذکر کرده است، انتساب بسیاری از این

جلسه ۱۷ – PDF جلسه هفدهم کتاب بحار الأنوار ۱۳۹۰/۱۱/۱۸   کتاب بحار الأنوار بحث در جوامع روایی ثانوی به کتاب بحار الأنوار رسید، در جلسه گذشته مطالبی را درباره مؤلف کتاب(علامه مجلسی) عرض کردیم اما اگر بخواهیم ببینیم که چه چیزی باعث شد علامه مجلسی بحار الأنوار را تألیف کند باید عرض کنیم که ایشان از ابتدا قصد نوشتن کتابی تحت عنوان بحار الأنوار را نداشت، بلکه غرض ایشان این بود که مصنفات حدیثی شیعه را حفظ کند و برای این کار فهرستی برای ۱۰ کتاب از کتب حدیثی غیر فقهی شیعه تهیه کرد تا ضمن حفظ آنها دسترسی به روایات را هم سهل کند و نام این کتاب را هم فهرس مصنفات الأصحاب گذاشت که ۶ کتاب از

جلسه ۱۶ – PDF جلسه شانزدهم اعتبار کتاب وافی- بحار الأنوار ۱۳۹۰/۱۱/۱۶   اعتبار روایات کتاب وافی ما مطالبی را در جلسات گذشته در مورد کتاب وافی عرض کردیم، نکته­ای که باقی مانده و در این جلسه به آن اشاره می­کنیم اعتبار کتاب وافی است، در این رابطه بحث چندانی وجود ندارد؛ چون همان گونه که سابقاً هم اشاره کردیم کتاب وافی در واقع همان روایات کتب اربعه را جمع آوری کرده؛ یعنی همه روایاتی که در کتب اربعه آمده با تبویب و تقسیم بندی جدید و حذف مکررات و روش خاصی که در ذکر اسناد آنها به عمل آمده در کتاب وافی ذکر شده؛ یعنی در کتاب وافی در واقع روایتی زائد بر روایات کتب اربعه ذکر نشده لذا

جلسه ۱۵ – PDF جلسه پانزدهم کتاب وافی ۱۳۹۰/۱۰/۱۳   ویژگی­های سندی کتاب وافی بحث ما در مورد کتاب وافی بود، تا اینجا به بعضی از مطالب مربوط به این کتاب اشاره کردیم، بحث امروز درباره بعضی از ویژگی­های سندی کتاب وافی است، مرحوم فیض در مقدمه سوم کتاب وافی تحت عنوان فی تمهید الاصطلاحات و القواعد مطالبی را درباره نحوه ذکر اسناد روایات در کتب اربعه و مقایسه آنها با یکدیگر و همچنین نحوه ذکر سند در کتاب وافی بیان کرده است. [۱] ایشان می­گویند: مشایخ ثلاثه هر کدام در کتاب خود روشی بکار برده­اند که با روش دیگری متفاوت است، مرحوم کلینی در کافی ملتزم است در هر حدیثی الا نادراً جمیع سلسه سند بین خودش و امام

جلسه ۱۴ – PDF جلسه چهاردهم جوامع روایی ثانوی ۱۳۹۰/۱۰/۰۶   خلاصه جلسه گذشته بحث در جوامع روایی ثانوی بود، عرض کردیم سه کتاب وافی، بحار الانوار و وسائل الشیعه از جوامع روایی ثانویه محسوب می­شوند که از جهات مختلف مهم هستند، اولین کتابی را که به آن اشاره کردیم کتاب وافی بود، مختصری درباره مؤلف کتاب و محتوای کتاب بحث کردیم و همچینین امتیازات و ویژگی­های کتاب وافی را بیان کردیم و گفتیم این کتاب به هدف جمع آوری همه احادیث کتب اربعه با پیرایش از اشکالات و نقایصی که در کتب اربعه دیده شده به رشته تحریر درآمده است، مختصری از مطالب مربوط به معرفی این کتاب باقی مانده که عرض می­کنیم. محتوی کتاب وافی و تفاوت آن

جلسه ۱۳ – PDF جلسه سیزدهم کتاب وافی ۱۳۹۰/۱۰/۰۴   موضوع بحث جوامع روائی ثانوی است. این جوامع که در دوران صفویه نوشته شده از مهمترین جوامع روایی شیعه محسوب می­شوند. جوامع روایی اولی مربوط به محمدون ثلاث اول بود یعنی محمد بن یعقوب کلینی صاحب کتاب کافی، محمد بن حسین بن بابویه قمی(شیخ صدوق) مؤلف من لا یحضره الفقیه و محمد بن حسن طوسی صاحب دو کتاب تهذیب الاحکام و الاستبصار. جوامع روایی ثانوی مربوط به محمدون ثلاث دوم است ۱- محمد بن مرتضی یا ملا محسن فیض کاشانی مؤلف کتاب الوافی(م.۱۰۹۱ه.ق). ۲- محمد بن حسن یا شیخ حر عاملی مؤلف کتاب وسائل الشیعه(م.۱۱۰۴ه.ق). ۳- محمد بن باقر مجلسی مؤلف کتاب بحار الانوار(م.۱۱۱۰ه.ق). مؤلف کتاب الوافی کتاب الوافی تألیف

جلسه ۱۲ – PDF جلسه دوازدهم بررسی اعتبار روایات عوالی اللئالی ۱۳۹۰/۰۹/۲۷   خلاصه جلسه گذشته بحث در کتاب عوالی اللئالی بود، درباره مؤلف این کتاب و محتوای کتاب و اشکالاتی که در مورد روایات موجود در این کتاب وارد شده مطالبی بیان شد، عمده­ترین بحثی که ما در بررسی جوامع روایی مطرح کردیم مسئله صحت و اعتبار روایات این کتب بود بنابراین مهم­ترین بحث در مورد کتاب عوالی اللئالی هم اعتبار روایات این کتاب است. بررسی اعتبار روایات کتاب عوالی اللئالی اگر بر طبق روال بررسی کتب روائی که تا بحال ذکر کرده­ایم بخواهیم کتاب عوالی اللئالی را هم بررسی کنیم باید به کلمات خود ابن ابی جمهور در مقدمه کتاب استشهاد کنیم، در نوع کتب روائی قبلی شهادت

جلسه ۱۱ – PDF جلسه یازدهم عوالی اللئالی ۱۳۹۰/۰۹/۲۲   عوالی اللئالی کتاب دیگری که به طور اختصار مطالبی را درباره آن مطرح می­کنیم کتاب عوالی اللئالی یا غوالی اللئالی است، البته مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی معتقد است که عوالی اللئالی صحیح است [۱] . مؤلف کتاب مؤلف کتاب عوالی اللئالی شیخ محمد بن زین الدین ابی الحسن علی بن حسام الدین ابراهیم بن حسین بن ابراهیم ابی جمهور احصائی است که به ابن ابی جمهور معروف است، در مورد مؤلف این کتاب اختلاف شده است؛ بعضی او را قدح کرده و عده­ای هم به مدح او پرداخته­اند ولی در مجموع، تعداد کسانی که مؤلف کتاب عوالی اللئالی را مدح کرده­اند بیشتر از کسانی هستند که او را قدح

جلسه ۱۰ – PDF جلسه دهم کامل الزیارات ۱۳۹۰/۰۸/۲۲   کتاب کامل الزیارات کتاب دیگری که اعتبار روایات آن باید مورد بررسی قرار گیرد کتاب کامل الزیارات است، ما تا اینجا در مورد اعتبار کتب اربعه و سپس درباره دعائم الاسلام، نوادر الحکمه و تفسیر علی بن ابراهیم بحث کردیم، چهارمین کتابی که مورد رسیدگی قرار می­گیرد کتاب کامل الزیارات است، مؤلف این کتاب ابی القاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن قولویه(م.۳۶۸ه.ق) است، ایشان در نیمه دوم قرن چهارم از دنیا رفته است، البته در سال وفات ایشان اختلاف شده چرا که شیخ طوسی می­گوید ابن قولویه در سال ۳۶۸ فوت کرده و مرحوم علامه می­گویند ایشان در سال ۳۶۹ فوت کرده است. در مورد خود ابن

جلسه ۹ – PDF جلسه نهم تفسیر علی بن ابراهیم قمی ۱۳۹۰/۰۸/۱۷   خلاصه جلسه گذشته بحث ما درباره کتاب تفسیر علی بن ابراهیم بود، در مورد انتساب خود کتاب به علی بن ابراهیم عرض کردیم سه قول در مسئله وجود دارد: قول اول این است که این کتاب تماماً متعلق به علی بن ابراهیم است، بزرگانی مثل مرحوم علامه مجلسی، صاحب وسائل و صاحب تفسیر البرهان و از متأخرین هم مثل مرحوم آقای خویی قائلند به این اینکه این کتاب تماماً متعلق به علی بن ابراهیم است، اما ما عرض کردیم که قرائن و شواهدی وجود دارد که این کتاب نمی­تواند تماماً متعلق به علی بن ابراهیم باشد و به آن قرائن در جلسه گذشته اشاره کردیم. قول دوم

جلسه ۸ – PDF جلسه هشتم تفسیر علی بن ابراهیم قمی ۱۳۹۰/۰۷/۱۰   خلاصه جلسه گذشته بحث در تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی بود، عرض کردیم در این کتاب یک مقدمه­ای وجود دارد که نتیجه بحث درباره مقدمه کتاب این شد که این مقدمه از علی بن ابراهیم قمی نیست و احتمالاً یکی از شاگردان با واسطه علی بن ابراهیم قمی؛ یعنی همان کسی که این کتاب را نوشته مقدمه را هم نوشته است، ابوالفضل العباس بن محمد شاگرد علی بن ابراهیم بوده و کسی که مقدمه را نوشته شاگرد ابوالفضل العباس بن محمد بوده است، در مورد کتاب هم خواهیم گفت که آیا این شخص کتاب را جمع آوری کرده یا خیر؟ پس نتیجه بحث در مقدمه

جلسه ۷ – PDF جلسه هفتم تفسیر علی بن ابراهیم قمی ۱۳۹۰/۰۸/۰۸   خلاصه جلسه گذشته در جلسه گذشته مختصری درباره خود علی بن ابراهیم قمی مطالبی را عرض کردیم اما در رابطه با خود کتاب معروف به تفسیر علی بن ابراهیم قمی دو مسئله مهم وجود دارد که باید بررسی شود، این کتاب مشتمل بر یک مقدمه و یک متن است که در انتساب هر دو(مقدمه و متن) به علی بن ابراهیم قمی تردید وجود دارد؛ جمعی قائل به این هستند که مقدمه و متن هر دو متعلق به خود علی بن ابراهیم قمی است؛ یعنی آنچه که الآن به عنوان تفسیر علی بن ابراهیم قمی مشهور شده هم مقدمه آن کتاب و هم متن کتاب را خود علی

جلسه ۶ – PDF جلسه ششم اعتبار روایات کتاب دعائم الاسلام ۱۳۹۰/۰۸/۰۳   اعتبار روایات کتاب دعائم الاسلام بحث باقی مانده از کتاب دعائم الاسلام در مورد صحت روایات این کتاب است، در مورد مؤلف کتاب دعائم الاسلام و مذهب او مطالبی ذکر شد، نتیجه این شد که مذهب قاضی ابوحنیفه که مؤلف کتاب دعائم الاسلام است تأثیری در اخذ روایات او ندارد و آنچه که در اخذ روایات مهم است وثاقت اوست که اگر قائل به وثاقت او شدیم روایات او قابل اخذ است البته به شرطی که طریق او به معصوم(ع) مشخص باشد، اگر او را موثق ندانستیم روایاتی را که نقل کرده قابل اعتماد نیست. در مورد صحت روایات این کتاب و اعتبار این کتاب عرض کردیم

جلسه ۵ – PDF جلسه پنجم کتاب دعائم الاسلام ۱۳۹۰/۰۸/۰۱   کتاب دعائم الاسلام مؤلف کتاب این کتاب را قاضی ابوحنیفه نعمان بن ابی عبدالله محمد بن المنصور التمیمی المغربی نوشته است، او قاضی دولت فاطمی­ها در مصر بوده و در اواخر قرن۳ و اوائل قرن۴ و در عهد سه نفر از سلاطین فاطمی زندگی می­کرده است، اکثر کسانی که در مورد قاضی ابوحنیفه مطلب نوشته­اند قدح و ذمی درباره او نکرده­اند و بعضاً در مورد او مدح و ثناء هم دارند که ما به چند نمونه از قضاوت­هایی که درباره او وارد شده اشاره می­کنیم، بعد از ذکر این قضاوت­ها راجع به مذهب او و بعد درباره کتاب او بحث خواهیم کرد که آیا روایاتی که در کتاب دعائم