English
العربیة
کانال ایتا آیت الله سید مجتبی نورمفیدی
آیت الله سید مجتبی نورمفیدی

سایر دروس

قواعد فقهیه – جلسه چهارم – مقدمات – 3. مفهوم‌شناسی عدالت – ب. معنای اصطلاحی – عدالت در نظر فقها – اقوال پنج‌گانه

جلسه ۴ – PDF جلسه چهارم مقدمات – ۳. مفهوم‌شناسی عدالت – ب. معنای اصطلاحی – عدالت در نظر فقها – اقوال پنج‌گانه ۱۴۰۴/۰۷/۰۶ خلاصه جلسه گذشته بحث ما در مفهوم‌شناسی عدالت کمی به درازا کشید و البته با اینکه شاید پرداختن به معنا یا معانی عدالت در فقه و نزد فقها تأثیر مستقیمی در بحث ما از قاعده نفی ظلم نداشته باشد، اما اجمالاً مناسب است که حدود و ثغور تعرض فقها به این موضوع را در یک بیان بسیار اجمالی ارائه و ذکر کنیم تا حداقل نسبت بحث از قاعده نفی ظلم با آنچه که در دانش فقه از آن بحث می‌شود، برای ما معلوم گردد. عرض کردیم فقیهان به طور کلی در مورد معنای عدالت از این

شرح رساله حقوق – جلسه صد و سی و سوم – 2. خشوع عملی – راههای تحصیل خشوع در نماز

جلسه ۱۳۳ – PDF جلسه صد و سی و سوم  ۲. خشوع عملی – راههای تحصیل خشوع در نماز ۱۴۰۴/۰۷/۰۲ شرح رساله حقوق عرض کردیم امام سجاد علیه السلام در بیان حق نماز فرمودند که دو حق برای شما ثابت است و در ادامه فرمود: « فإذا علمت ذلک کنت خلیقا أن تقوم فیها مقام الذلیـل ؛ الراغـب ؛ الراهـب ؛ الخائـف ؛ الراجى ؛ المسکین ؛ المتضرع ؛ المعظـم مـن قام بین یدیــــه بالسکون والإطراق ؛ و خشــوع الاطراف و لین الجناح ؛ و حسن المناجاه له فى نفسه و الطلب إلیه فى فکاک رقبتک التى احاطت به خطیئتک و استهلکتها ذنوبک ؛ و لا قوه الا بالله». حال که این مطلب را دانستی، بدان که بر تو لازم

قواعد فقهیه – جلسه سوم – مقدمات – 3. مفهوم‌شناسی عدالت – ب. معنای اصطلاحی – ضابطه اشتراط عدالت در فقه – عدالت در نظر فقها – دسته اول – دسته دوم – نظر برگزیده

جلسه ۳ – PDF جلسه سوم مقدمات – ۳. مفهوم‌شناسی عدالت – ب. معنای اصطلاحی – ضابطه اشتراط عدالت در فقه – عدالت در نظر فقها – دسته اول – دسته دوم – نظر برگزیده ۱۴۰۴/۰۷/۰۵ خلاصه جلسه گذشته بحث ما در مقدمه سوم پیرامون مفهوم‌شناسی واژه عدالت بود؛ عرض کردیم عدالت از نظر لغت به چه معناست و در اصطلاح، با توجه به کاربرد این واژه در دانش‌های مختلف، معانی نسبتاً متفاوتی در علم کلام، فلسفه، فقه، ممکن است داشته باشد. اجمالاً به معنای عدالت نزد فلاسفه و متکلمین اشاره داشتیم؛ اما عمده این است که عدالت نزد فقها به چه معناست. در این باره طبیعتاً بیشتر باید بحث کنیم. ضابطه اشتراط عدالت در فقه اشتراط به عدالت در

تفسیر – جلسه دوم – آیه 61 – مفردات آیه – 1. بقل – 2. قثاء – 3. فوم – 4. ذلت و مسکنت – 5. باءوا – 6. بغیر الحق

جلسه ۲ – PDF جلسه دوم آیه ۶۱ – مفردات آیه – ۱. بقل – ۲. قثاء – ۳. فوم – ۴. ذلت و مسکنت – ۵. باءوا – ۶. بغیر الحق ۱۴۰۴/۰۷/۰۱ مفردات آیه بعد از توضیح اجمالی و کلی درباره مضمون آیه ۶۱ و بیان ارتباط این آیه با آیات قبل، نوبت به بحث از برخی از مفردات این آیه می‌رسد. در این چند جمله، برخی از الفاظ و واژه نیاز به توضیح دارد؛ و الا معنای اغلب اینها روشن است و بحثی ندارد؛ برخی از واژه هم قبلاً مطرح شده است. به عنوان مثال قبلاً گفتیم که «إذ» اشاره به زمان دارد و به معنای «هنگامی که» است؛ یعنی إذکروا زمانی را که این چنین گفتید. معنای

تفسیر – جلسه اول – آیه 61 – توضیح اجمالی آیه – ارتباط آیه با آیات قبل

جلسه ۱ – PDF جلسه اول آیه ۶۱ – توضیح اجمالی آیه – ارتباط آیه با آیات قبل ۱۴۰۴/۰۶/۳۱ آیه ۶۱ «وَإِذْ قُلْتُمْ یَا مُوسَى لَنْ نَصْبِرَ عَلَى طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّکَ یُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِی هُوَ أَدْنَى بِالَّذِی هُوَ خَیْرٌ اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَکُمْ مَا سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ الذِّلَّهُ وَالْمَسْکَنَهُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِکَ بِأَنَّهُمْ کَانُوا یَکْفُرُونَ بِآیَاتِ اللَّهِ وَیَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ الْحَقِّ ذَلِکَ بِمَا عَصَوْا وَکَانُوا یَعْتَدُونَ». ما طی سال‌های گذشته که البته در هر سال تحصیلی شاید حدود پنجاه جلسه برگزار شده، در حد توان و احاطه خودمان شصت آیه از آیات سوره بقره را تفسیر کردیم؛ البته قبل از آن هم سوره حمد تفسیر

قواعد فقهیه – جلسه دوم – مقدمات – 3. مفهوم‌شناسی عدالت – الف. معنای لغوی – ب. معنای اصطلاحی – کلام شهید مطهری – عدالت از نظر فلاسفه – عدالت در نظر متکلمین – عدالت در نظر علمای اخلاق – کلام علامه طباطبایی

جلسه ۲ – PDF جلسه دوم  مقدمات – ۳. مفهوم‌شناسی عدالت – الف. معنای لغوی – ب. معنای اصطلاحی – کلام شهید مطهری – عدالت از نظر فلاسفه – عدالت در نظر متکلمین – عدالت در نظر علمای اخلاق – کلام علامه طباطبایی ۱۴۰۴/۰۶/۳۰ خلاصه جلسه گذشته عرض کردیم ذکر مقدماتی برای بحث از قاعده لازم و ضروری است؛ دو مقدمه را در جلسه گذشته ذکر کردیم. یکی پیرامون اهمیت این قاعده که خیلی مختصر به آن پرداختیم؛ دیگری درباره عنوان قاعده و اینکه عنوان نفی ظلم و عدالت، آیا دو تعبیر از یک حقیقت هستند یا بین آنها تفاوت وجود دارد؟ عرض کردیم این بستگی دارد به اینکه ما بین عدالت و ظلم، حد وسط و حقیقت ثالثه‌ای قائل

قواعد فقهیه – جلسه اول – مقدمات – 1. اهمیت قاعده – 2. عنوان قاعده

جلسه ۱ – PDF جلسه اول مقدمات – ۱. اهمیت قاعده – ۲. عنوان قاعده ۱۴۰۴/۰۶/۲۹   مقدمات موضوعی که برای این مرحله از بحث قواعد فقهی انتخاب شده و عنوان قاعده‌ای که مدنظر است، قاعده نفی ظلم است. ما در سال‌های ابتدایی که بحث قواعد فقهی را شروع کردیم، به تفاوت‌های قاعده فقهی و قاعده اصولی و به تعبیر دیگر ضابطه قاعده فقهی پرداخته‌ایم، لذا وارد آن بخش نمی‌شویم؛ چون اگر بخواهیم به این مسئله بپردازیم، با توجه به اینکه نسبتاً مبسوط‌تر وارد مباحث می‌شویم، خیلی وقت گرفته می‌شود. بنابراین گمان می‌کنم که این بخش را به خود حضرات واگذار کنیم. حتماً در گذشته اجمالاً این موضوع را یا مطالعه کرده‌اید یا در درس‌ها مطرح شده که ضابطه قاعده

شرح رساله الحقوق – جلسه صد و سی و دوم – مروری بر مباحث گذشته – مؤلفه های خضوع قلبی

جلسه ۱۳۲ – PDF جلسه صد و سی و دوم  مروری بر مباحث گذشته – مؤلفه های خضوع قلبی ۱۴۰۴/۰۶/۲۵ مروری بر مباحث گذشته بحث ما در مورد حق نماز سال گذشته به پایان نرسید. فرازی از رساله حقوق امام سجاد (علیه السلام) مربوط به نماز بود. اجمالاً عرض کردیم: امام در طلیعه این کلام، دو حق برای نماز ذکر کردند. برای یادآوری، من این را می‌خوانم. ممکن است تکرار باشد، اما برای بازگشت به این بحث پس از فاصله چند ماهه، ناچاریم این را بخوانیم: «و حَقُّ الصَّلاهِ أن تَعلَمَ أنّها وِفادَهٌ إلى اللّه ِ عَزَّ و جلَّ، و أنّکَ فیها قائمٌ بینَ یَدَیِ اللّه». حق نماز دو چیز است: یکی اینکه بدانید نماز در واقع یک مرکب یا

نقش زمان و مکان در استنباط – فایل تجمیع شده نقش زمان و مکان در استنباط

نقش زمان و مکان در استنباط – PDF در راستای تسهیل دسترسی طلاب محترم، فضلای حوزه و پژوهشگران علوم دینی به محتوای دقیق و اجتهادی مباحث اصول فقه، مجموعه کامل دروس سال ۱۴۰۳ استاد آیت‌الله سید مجتبی نورمفیدی (دامت برکاته) با موضوع «نقش زمان و مکان در استنباط حکم شرعی» در قالب یک فایل منظم گردآوری شده است. این مجموعه تلاش دارد محتوای علمی یک سال تحصیلی را به‌صورت یکپارچه، قابل جست‌وجو و با حفظ انسجام در اختیار علاقه‌مندان قرار دهد. موضوع محوری این دروس، تحلیل و واکاوی علمی این مسئله است که آیا و چگونه «زمان» و «مکان» می‌توانند در روند اجتهاد و صدور حکم شرعی مؤثر باشند؟ استاد آیت الله سید مجتبی نورمفیدی در این سلسله جلسات، با

قواعد فقهیه – فایل تجمیع شده قاعده کرامت

قاعده کرامت – PDF در راستای تسهیل دسترسی طلاب، فضلای حوزه و پژوهشگران علاقه‌مند به مباحث نوپدید فقهی، مجموعه کامل دروس خارج فقه استاد آیت‌الله سید مجتبی نورمفیدی (دامت برکاته) در سال تحصیلی ۱۴۰۳ با موضوع «قاعده کرامت انسانی» به صورت یک فایل یکپارچه و منظم گردآوری شده است. این اقدام با هدف رفع پراکندگی محتوای درسی، سهولت ارجاع پژوهشی، و امکان مطالعه پیوسته صورت گرفته است. در این سلسله دروس، آیت الله سید مجتبی نورمفیدی با روشی روشمند، تحلیلی و گام‌به‌گام به تبیین ابعاد مختلف «کرامت» از منظر لغت، عرف، عقل، قرآن و سنت پرداخته‌اند. بحث با پرسش بنیادین آغاز می‌شود که آیا کرامت انسانی می‌تواند به عنوان یک قاعده فقهی در فرآیند استنباط احکام شرعی نقش ایفا کند

تفسیر – فایل تجمیع شده بحث تفسیر

تفسیر – PDF به منظور بهره‌مندی هرچه بهتر طلاب، دانش‌پژوهان و علاقه‌مندان به معارف قرآن کریم، مجموعه کامل دروس تفسیر استاد آیت‌الله سید مجتبی نورمفیدی (دامت برکاته) در سال تحصیلی ۱۴۰۳ به‌صورت یکجا و در قالب یک فایل منظم گردآوری شده است. این مجموعه گامی در جهت تسهیل مطالعه، نظم‌بخشی به محتوای درسی و ارتقای سطح علمی طلاب محترم حوزه علمیه محسوب می‌شود. موضوع اصلی این جلسات، تفسیر آیات ۵۷ الی ۶۰ سوره مبارکه بقره است که با رویکردی اجتهادی، تحلیلی و تربیتی دنبال شده است. استاد محترم با اتکاء به منابع معتبر تفسیری، روایی و تاریخی، و با دقت در نکات ادبی و سیاقی، به شرح آیات پرداخته‌اند. ساختار هر جلسه، شامل شرح اجمالی آیه، بررسی مفردات، تطبیق‌های کاربردی،

کاهش ارزش پول و بررسی آثار فقهی آن – جلسه پنجاه و پنجم – جبران کاهش ارزش پول – چند تفصیل در مسئله – تفصیل اول و بررسی آن – تفصیل دوم – تفصیل سوم – تفصیل چهارم – نظر برگزیده – دو مطلب – مطلب اول: راه‌های جبران کاهش ارزش پول بنابر قول به عدم ضمان – راه اول، دوم و سوم – مطلب دوم: مصالحه

جلسه ۵۵ – PDF جلسه پنجاه و پنجم  جبران کاهش ارزش پول – چند تفصیل در مسئله – تفصیل اول و بررسی آن – تفصیل دوم – تفصیل سوم – تفصیل چهارم – نظر برگزیده – دو مطلب – مطلب اول: راه‌های جبران کاهش ارزش پول بنابر قول به عدم ضمان – راه اول، دوم و سوم – مطلب دوم: مصالحه ۱۴۰۴/۰۳/۱۲ چند تفصیل در مسئله عرض شد در مورد ضمان کاهش ارزش پول چند قول وجود دارد؛ قول اول، قول به ضمان مطلقا بود که مورد بررسی قرار گرفت؛ قول دوم، قول به عدم ضمان مطلقا بود که این هم به همراه ادله بررسی شد. قول سوم، تفصیل در مسئله است؛ لکن تفصیل از جهات مختلف مطرح شده است؛

قواعد فقهیه – جلسه چهل و نهم – قلمرو کرامت ذاتی انسان – نتیجه – بررسی سه شبهه – شبهه اول و پاسخ – شبهه دوم و پاسخ آن – شبهه سوم و پاسخ آن – نتیجه کلی بحث

جلسه ۴۹ – PDF جلسه چهل و نهم قلمرو کرامت ذاتی انسان – نتیجه – بررسی سه شبهه – شبهه اول و پاسخ – شبهه دوم و پاسخ آن – شبهه سوم و پاسخ آن – نتیجه کلی بحث ۱۴۰۴/۰۳/۱۲ نتیجه بحث از قلمرو این آخرین جلسه این بحث است و هنوز مطالبی که اگر هم لازم نباشد حداقل شایسته است به آن پرداخته شود، زیاد داریم؛ مثل تطبیقات این قاعده و بررسی موارد نقض یا به حسب ظاهر منافی با این قاعده در جای‌جای فقه؛ چون این بحث‌ها مجال بیشتری می‌خواهد و هم تتبع بیشتری لازم دارد که یک‌به‌یک و مورد به مورد اینها بررسی و پاسخ داده شود. اما به صورت کلی آنچه که لازم بود گفته شد.

قواعد فقهیه – جلسه چهل و هشتم – قلمرو کرامت ذاتی انسان – حقوق ناشی از دسته اول امتیازات – 1. حق ناشی از عقل – 2. حق ناشی از اراده و اختیار – 3. حق ناشی از فطرت – 4. حق ناشی از نیکوترین خلقت – 5. حق ناشی از قدرت تسخیر موجودات – 6. حق ناشی از عواطف انسانی – حد و مرز حقوق شش‌گانه

جلسه ۴۸ – PDF جلسه چهل و هشتم  قلمرو کرامت ذاتی انسان – حقوق ناشی از دسته اول امتیازات – ۱. حق ناشی از عقل – ۲. حق ناشی از اراده و اختیار – ۳. حق ناشی از فطرت – ۴. حق ناشی از نیکوترین خلقت – ۵. حق ناشی از قدرت تسخیر موجودات – ۶. حق ناشی از عواطف انسانی – حد و مرز حقوق شش‌گانه ۱۴۰۴/۰۳/۱۱ قلمرو کرامت ذاتی انسان بعد از بیان مبانی کرامت ذاتی انسان و نیز ادله آن که بخش زیادی از مباحث ما را به خودش اختصاص داد، نوبت به تعیین قلمرو کرامت ذاتی انسان می‌رسد. البته از خلال بحث‌های گذشته، چه در فصل اول که درباره مبانی بود و چه در فصل دوم

قواعد فقهیه – جلسه چهل و هفتم – ادله کرامت ذاتی انسان – دلیل سوم: عقل – مقدمات شش‌گانه – نتیجه – بررسی دلیل سوم – اشکال اول و پاسخ آن – اشکال دوم و پاسخ آن – مؤید

جلسه ۴۷ – PDF جلسه چهل و هفتم ادله کرامت ذاتی انسان – دلیل سوم: عقل – مقدمات شش‌گانه – نتیجه – بررسی دلیل سوم – اشکال اول و پاسخ آن – اشکال دوم و پاسخ آن – مؤید ۱۴۰۴/۰۳/۱۰ دلیل سوم: عقل در بحث از ادله کرامت ذاتی انسان، تا اینجا دو دلیل مورد رسیدگی قرار گرفت؛ یکی آیات و دیگری روایات. دلیل سوم، دلیل عقلی است. این دلیل از چند مقدمه تشکیل شده است؛ با انضمام این مقدمات، نتیجه مورد نظر فی‌الجمله اثبات می‌شود. این چند مقدمه عبارتند از: مقدمه اول انسان بدون تردید از امتیازاتی برخوردار است و ظرفیت‌هایی دارد که هیچ موجودی از آنها بهره‌مند نیست؛ این به طور کلی ثابت شده و در مباحث گذشته

شرح رساله حقوق – جلسه صد و بیست و سوم – مؤلفه های خضوع قلبی:1. احساس حقارت – 2. رغبت به خداوند – 3. خوف – 4. خشیت

جلسه ۱۳۱ – PDF جلسه صد و سی و یکم  مؤلفه های خضوع قلبی:۱. احساس حقارت – ۲. رغبت به خداوند – ۳. خوف – ۴. خشیت ۱۴۰۴/۰۳/۰۷ شرح رساله حقوق امام سجاد (علیه السلام) بعد از بیان دو حق نماز فرمود: «وقتی که اینها معلوم شد، سزاوار است که تو در برابر خ دا این‌چنین باشی.» جملات و فقرات بعدی اگر بخواهد در دو کلمه خلاصه شود، می‌شود خضوع قلبی و جوانحی و نیز خضوع جوارحی. کسی که حقیقت نماز را بداند، نماز را بشناسد، بداند نماز مرکبی است برای رسیدن به خداوند تبارک و تعالی، و کسی خودش را در این جایگاه ببیند، باید در قلبش خاضع باشد. مؤلفه های خضوع قلبی ایشان کأنه خضوع او را شرح

شرح رساله حقوق – جلسه صد و سی – تأثیر دو حق نماز در انسان – 1. خضوع قلبی

جلسه ۱۳۰ – PDF جلسه صد و سی  تأثیر دو حق نماز در انسان – ۱. خضوع قلبی ۱۴۰۴/۰۲/۳۱ عرض کردیم که امام سجاد (علیه السلام) دو حق مهم برای نماز ذکر کرده‌اند: ۱. شناخت حقیقت نماز «فاما حق الصلاه فان تعلم انها وفاده إلی الله»، به نحو مختصر این را توضیح دادیم. ۲. حق دوم که به مکلف مربوط می‌شود، این است که «و انک قائم بها بین یدی الله». حق دوم نماز این است که بداند به سبب نماز در برابر که ایستاده است «قائم بین یدی الله» این دو حق نماز است. تأثیر دو حق نماز در انسان بعد به دنبال آن می‌فرماید: « فإذا علمت ذلک کنت خلیقا ان تقوم فیها مقام الذلیـل ؛ الراغـب ؛

قواعد فقهیه – جلسه چهل و ششم – ادله کرامت ذاتی انسان – دلیل دوم: روایات – روایات معارض – بررسی طوایف شش‌گانه اخیر – نتیجه پاسخ کلی – پاسخ‌های جزئی به طوایف شش‌گانه

جلسه ۴۶ – PDF جلسه چهل و ششم  ادله کرامت ذاتی انسان – دلیل دوم: روایات – روایات معارض – بررسی طوایف شش‌گانه اخیر – نتیجه پاسخ کلی – پاسخ‌های جزئی به طوایف شش‌گانه ۱۴۰۴/۰۳/۰۵ خلاصه جلسه گذشته عرض کردیم شش طایفه اخیر از روایات که معارض با روایات دال بر کرامت ذاتی است، یک پاسخ مشترک و عمومی دارد که با ملاحظه نکات هفت‌گانه‌ای قابل ارائه است. ما اگر با ملاحظه این نکات، روایات مذکور را مورد بررسی قرار بدهیم، بسیاری از روایاتی که ممکن است در نظر بدوی معارض با روایات دال بر کرامت ذاتی باشد، از دایره تعارض خارج می‌شوند. نتیجه پاسخ کلی بر طبق پاسخ کلی، طیف وسیعی از غیرمسلمانان با توجه به نکات یاد شده،