سایر دروس

شرح رساله حقوق – جلسه نود و هفتم – حق شکم – بیان کلی

جلسه ۹۷ – PDF جلسه نود و هفتم حق شکم – بیان کلی ۱۴۰۲/۰۹/۱۵   حق شکم تا اینجا حق برخی از اعضاء بیان شد، رسیدیم به حق شکم. بیان کلی امام سجاد (علیه السلام) می‏فرماید: «وَ أَمَّا حَقُّ بَطْنِکَ فَأَنْ لاَ تَجْعَلَهُ وِعَاءً لِقَلِیل مِنَ الْحَرَامِ وَ لاَ لِکَثِیر»؛ و اما حق شکم تو این است که آن را ظرف برای حرام قرار ندهی، چه کم و چه زیاد. فکر نکنید کم از حرام عیبی ندارد. «وَ أَنْ تَقْتَصِدَ لَهُ فِی الْحَلاَلِ وَ لاَ تُخْرِجَهُ مِنْ حَدِّ التَّقْوِیَهِ اِلَى حَدِّ التَّهْوِینِ وَ ذَهَابِ الْمُرُوَّهِ» و اینکه پا را از جاده میانه روی بیرون نگذاری (نسبت به شکم). از جاده میانه روی بیرون نروی یعنی چه؟ مرز میانه روی کجاست؟

تفسیر – جلسه شانزدهم – آیه 54 – مفردات – 3. «فتوبوا» – 4. «فاقتلوا» – 5. «فتاب» – بخش‌های آیه – بخش اول       

جلسه ۱۶ – PDF جلسه شانزدهم  آیه ۵۴ – مفردات – ۳. «فتوبوا» – ۴. «فاقتلوا» – ۵. «فتاب» – بخش‌های آیه – بخش اول        ۱۴۰۲/۰۹/۱۴                                 خلاصه جلسه گذشته از مفردات آیه، سه واژه باقی مانده که ان‌شاءالله این را هم ذکر کنیم و وارد در تفسیر شویم. دو واژه را گفتیم، یکی «قوم» و دیگری «بارئ». ۳. «فتوبوا» «فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِکُمْ»؛ عمده این است که «ف» در «فتوبوا» به چه معناست؛ ظاهر این است که این فاء سببیت است؛ چون قبلش فرمود «وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ یَا قَوْمِ إِنَّکُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَکُمْ بِاتِّخَاذِکُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِکُمْ»؛ کأن ماقبل از «فاء» سبب برای مابعد

تفسیر – جلسه پانزدهم – آیه 54 – مفردات – 1. «قوم» – 2. «بارئ»                                                                   

جلسه ۱۵ – PDF جلسه پانزدهم  آیه ۵۴ – مفردات – ۱. «قوم» – ۲. «بارئ»   ۱۴۰۲/۰۹/۱۳     خلاصه جلسه گذشته بحث در آیه ۵۴ سوره بقره بود؛ عرض کردیم معنای اجمالی آیه را و ارتباط این آیه با آیات قبل را. آیه این بود: «وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ یَا قَوْمِ إِنَّکُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَکُمْ بِاتِّخَاذِکُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِکُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ ذَلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ عِنْدَ بَارِئِکُمْ فَتَابَ عَلَیْکُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ». مفردات طبق روال متعارف درباره مفردات آیه مطالبی را عرض می‌کنیم. الفاظی که در این آیه چه‌بسا نیاز به توضیح مختصر داشته باشد، یکی کلمه «قوم» است؛ یکی کلمه «بارئکم»؛ سوم، «فاقتلوا» که در اینجا به چه معناست؛ چهارم، «فتاب علیکم». این اجزاء و بخش‌هایی از این

قواعد فقهیه – جلسه نوزدهم – ادله قاعده – دلیل دوم:روایات – بررسی طایفه دوم – اشکالات دلالی – اشکال سوم، چهارم، پنجم و بررسی آنها – دلیل سوم: اجماع و بررسی آن – دلیل چهارم: اعتبار عقلی و بررسی آن  

جلسه ۱۹ – PDF جلسه نوزدهم ادله قاعده – دلیل دوم:روایات – بررسی طایفه دوم – اشکالات دلالی – اشکال سوم، چهارم، پنجم و بررسی آنها – دلیل سوم: اجماع و بررسی آن – دلیل چهارم: اعتبار عقلی و بررسی آن        ۱۴۰۲/۰۹/۱۲                             خلاصه جلسه گذشته بحث در روایت «الاسلام یعلو و لایعلی علیه» بود. عرض کردیم هم اشکال سندی به این روایت شده و هم اشکال دلالی. اشکال سندی پاسخ داده شد؛ لکن از نظر دلالی چند اشکال مطرح شده است. دو اشکال مورد رسیدگی قرار گرفت. اشکال سوم اشکال سوم و البته چه بسا اشکالات بعدی در لابه‌لای مباحث گذشته مورد اشاره قرار

قواعد فقهیه – جلسه هیجدهم – ادله قاعده – دلیل دوم:روایات – بررسی طایفه دوم – اشکالات دلالی – اشکال اول و بررسی آن – اشکال دوم و بررسی آن   

جلسه ۱۸ – PDF جلسه هیجدهم ادله قاعده – دلیل دوم:روایات – بررسی طایفه دوم – اشکالات دلالی – اشکال اول و بررسی آن – اشکال دوم و بررسی آن       ۱۴۰۲/۰۹/۱۱                                                                                        خلاصه جلسه گذشته در طایفه دوم از روایات که دلیل دوم بر قاعده نفی سبیل می‌باشد، بحث در روایت «الاسلام یعلو و لایعلی علیه» بود؛ تقریب‌های مختلف استدلال به این روایت بیان شد. در مقام بررسی روایت، گفتیم دو اشکال سندی مطرح شده که این

قواعد فقهیه – جلسه هفدهم – ادله قاعده – دلیل دوم: روایات – طایفه دوم – تقریب اول و دوم استدلال – بررسی طایفه دوم – 1. اشکال سندی – اشکال اول و دوم و بررسی آنها

جلسه ۱۷ – PDF جلسه هفدهم  ادله قاعده – دلیل دوم: روایات – طایفه دوم – تقریب اول و دوم استدلال – بررسی طایفه دوم – ۱. اشکال سندی – اشکال اول و دوم و بررسی آنها ۱۴۰۲/۰۹/۰۴         خلاصه جلسه گذشته دلیل دوم بر قاعده نفی سبیل، روایات است؛ عرض کردیم به دو طایفه از روایات استدلال شده است. طایفه اول را در جلسه گذشته ذکر کردیم و مورد بررسی قرار دادیم؛ معلوم شد دلالت آن بر این قاعده، محل تأمل است. طایفه دوم روایت «الاسلام یعلو و لایعلی علیه» در باب میراث اهل ملل در من لایحضر نقل شده است؛ شیخ صدوق از قول رسول خدا(ص) این را نقل کرده است: «الاسلام یعلو و لا

شرح رساله حقوق – جلسه نود و ششم – شرافت ید – حقیقت شرافت

جلسه ۹۶ – PDF جلسه نود و ششم  شرافت ید – حقیقت شرافت ۱۴۰۲/۰۹/۰۱     شرح رساله حقوق این آخرین فراز از بیان نورانی امام سجاد در حق ید است. جمله و عبارت را در جلسه قبل خواندیم «فاذا هی قد عقلت و شرفت فی العاجل، وجب لها حسن الثواب من الله فی الآجل»؛ «عقلت» را در جلسه قبل توضیح دادیم که منظور از «عقلت الید» یعنی چه. شرافت ید « شرفت فی العاجل »؛ اگر اینچنین شد نتیجه‎اش « وجب لها حسن الثواب من الله فی الآجل»؛ عاقبت نیکو در پایان، در آن دنیا حتما برای او خواهد بود. چه کسی است که حسن الثواب فی الآجل را رها کند و بچسبد به بهره عاجل در این دنیا،

تفسیر – جلسه چهاردهم – آیه 53 – بخش دوم: «لعلکم تهتدون» – مطلب اول- مطلب دوم – آیه 54 – بیان کلی آیه – ارتباط آیه با آیات قبل

جلسه ۱۴ – PDF جلسه چهاردهم  آیه ۵۳ – بخش دوم: «لعلکم تهتدون» – مطلب اول- مطلب دوم – آیه ۵۴ – بیان کلی آیه – ارتباط آیه با آیات قبل ۱۴۰۲/۰۸/۳۰ بخش دوم: «لعلکم تهتدون» در آیه ۵۳ گفتیم دو بخش وجود دارد، که درباره بخش اول اجمالاً مطالبی را بیان کردیم. بخش دوم «لعلکم تهتدون» است. البته درباره «لعل» و معنای اهتداء، به مناسبتی قبلاً توضیحاتی دادیم که دیگر آنها را تکرار نمی‌کنیم. اما عمده این است که در این بخش، خداوند متعال غرض از اعطای این نعمت یعنی کتاب و فرقان به بنی‌اسرائیل را اهتداء معرفی کرده است. مطلب اول: هدایت یهود دوران پیامبر(ص) با تورات غیر محرف یک سؤال و پرسش اساسی این است که مخاطب

تفسیر – جلسه سیزدهم – آیه 53 – بخش اول – احتمالات در معنای فرقان – حق در معنای فرقان          

جلسه ۱۳- PDF جلسه سیزدهم  آیه ۵۳ – بخش اول – احتمالات در معنای فرقان – حق در معنای فرقان         ۱۴۰۲/۰۸/۲۹     بخش اول در مورد آیه ۵۳ بعد از بیان ارتباط این آیه با آیات قبل و همچنین اشاره به بخش‌های آیه، نوبت به تفسیر و تبیین آیه می‌رسد. خداوند متعال در این آیه می‌فرماید: ما به حضرت موسی کتاب و فرقان عطا کردیم. بحث مهم اینجا درباره کتاب و فرقان است؛ اینکه معنای کتاب معلوم است؛ کتاب به نوشته‌ای است که بین الدفتین است و اینجا اشاره به چیزی است که از ناحیه خداوند تبارک و تعالی نازل شده است؛ به همه کتاب‌های آسمانی کتاب اطلاق می‌شود: «وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ»، همه انبیا (آنهایی که صاحب

قواعد فقهیه – جلسه شانزدهم – ادله قاعده – دلیل اول: 2. آیه 8 سوره منافقون – اشکالات – بررسی اشکال دوم اشکال سوم و بررسی آن – دلیل دوم:روایات – طایفه اول و بررسی آن

جلسه ۱۶ – PDF جلسه شانزدهم  ادله قاعده – دلیل اول: ۲. آیه ۸ سوره منافقون – اشکالات – بررسی اشکال دوم اشکال سوم و بررسی آن – دلیل دوم:روایات – طایفه اول و بررسی آن ۱۴۰۲/۰۸/۲۸   خلاصه جلسه گذشته بحث در اشکالات استدلال به آیه «و لله العزه و لرسوله و للمؤمنین» بود؛ اشکال اول را در جلسه گذشته ذکر کردیم و پاسخ دادیم. اشکال دوم هم بیان شد؛ محصل اشکال دوم این بود که آنچه در این آیه بیان شده، ارتباطی با قاعده نفی سبیل ندارد چون به طور کلی عزت را برای مؤمنین و مسلمین بیان کرده و ذلت را از آنان نفی می‌کند و این هم در برابر کفار و هم در برابر سایر مؤمنان

قواعد فقهیه – جلسه پانزدهم – ادله قاعده – دلیل اول: 2. آیه 8 سوره منافقون – سایر تقاریب استدلال – تقریب چهارم و پنجم – اشکالات – اشکال اول و بررسی آن – اشکال دوم

جلسه ۱۵ – PDF جلسه پانزدهم ادله قاعده – دلیل اول: ۲. آیه ۸ سوره منافقون – سایر تقاریب استدلال – تقریب چهارم و پنجم – اشکالات – اشکال اول و بررسی آن – اشکال دوم ۱۴۰۲/۰۸/۲۷         خلاصه جلسه گذشته بحث در آیه دوم یعنی «وَلِلَّهِ الْعِزَّهُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِینَ وَلَکِنَّ الْمُنَافِقِینَ لَا یَعْلَمُونَ» بود. عرض کردیم برای استدلال به این آیه، تقریب‌های متعددی می‌توان ذکر کرد؛ ما تا اینجا سه تقریب برای استدلال به این آیه بیان کردیم. تقریب اول استدلال از طریق دلالت مطابقی آیه بود، که گفتیم بعید نیست بتوانیم از راه مناسبت حکم و موضوع که یک ظهور لفظی است، منتهی ظهور با واسطه، به این آیه استدلال کنیم. تقریب دوم استدلال به

شرح رساله حقوق – جلسه نود و پنجم – دو شاخص برای پاداش نیکوی دست: 1. پرهیز

جلسه ۹۵ – PDF جلسه نود و پنجم  دو شاخص برای پاداش نیکوی دست: ۱. پرهیز ۱۴۰۲/۰۸/۲۴        شرح رساله حقوق آخرین جمله‎ای که بعد از بیان حقوق واجبه و محرمه دست و بعد از مستحبات و مکروهاتی که برای دست گفته‏اند، می‎فرماید «فاذا هی قد عقلت و شرفت فی العاجل، وجب لها حسن الثواب من الله فی الآجل » وقتی که شما دست را با این امور پرهیز دادید «فاذا هی قد عقلت» اگر دست پرهیز کرد «و شرفت» و شریف شد در این دنیا، ببینید «عقلت و شرفت فی العاجل» یعنی در این دنیا «وجب لها» برای دست حسن ثواب و پاداش نیکوست در آخرت. بعد از بیان حقوق دست چه واجب و چه حرام، چه

تفسیر – جلسه دوازدهم – آیه 53 – ارتباط آیه با آیات قبل – مفردات آیه – بخش‌های آیه

جلسه ۱۲ – PDF جلسه دوازدهم  آیه ۵۳ – ارتباط آیه با آیات قبل – مفردات آیه – بخش‌های آیه ۱۴۰۲/۰۸/۲۳         آیه ۵۳ آیه ۵۳ سوره بقره این است: «وَإِذْ آتَیْنَا مُوسَى الْکِتَابَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ»، و هنگامی که ما به موسی کتاب و فرقان عطا کردیم، به این امید و چه‌بسا که شما هدایت شوید. ارتباط آیه با آیات قبل این آیه در ادامه آیات قبلی به یادآوری نعمت‌های خداوند به بنی‌اسرائیل می‌پردازد؛ اساساً ارتباط این آیه با آیات قبلی یا بعدی، این است که یکی از نعمت‌های خداوند به بنی‌اسرائیل را یادآوری می‌کند. قبل از این، به چند نعمت اشاره شده بود: نعمت رهایی از دست فرعون و آل فرعون، نعمت شکافته شدن بحر،

تفسیر – جلسه یازدهم – آیه 51 و 52 – بخش‌های دو آیه – بخش پنجم: «لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ»- مطلب پنجم: آثار شکر        

جلسه ۱۱ – PDF جلسه یازدهم آیه ۵۱ و ۵۲ – بخش‌های دو آیه – بخش پنجم: «لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ»- مطلب پنجم: آثار شکر ۱۴۰۲/۰۸/۲۲                                                                                                                                      خلاصه جلسه گذشته در بخش پنجم یعنی «لعلکم تشکرون» تا اینجا مطالبی را ذکر کردیم؛ مطلب پنجم از این بخش درباره برخی آثار نعمت بود. به دو جهت در این

قواعد فقهیه – جلسه چهاردهم – ادله قاعده – دلیل اول: 2. آیه 8 سوره منافقون – سایر تقاریب استدلال – مقدمه – تقریب سوم                                                                                                                                            

جلسه ۱۴ – PDF جلسه چهاردهم  ادله قاعده – دلیل اول: ۲. آیه ۸ سوره منافقون – سایر تقاریب استدلال – مقدمه – تقریب سوم    ۱۴۰۲/۰۸/۲۱     خلاصه جلسه گذشته بحث در آیه «وَلِلَّهِ الْعِزَّهُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِینَ وَلَکِنَّ الْمُنَافِقِینَ لَا یَعْلَمُونَ» بود. برای استدلال به این آیه، در کلمات محقق بجنوردی، چند تعبیر به کار رفته است؛ تعبیر مناسبت حکم و موضوع، فحوی الخطاب، تنقیح مناط قطعی و مدلول التزامی. ما در جلسه گذشته تقریباً دو تقریب را بیان کردیم؛ یکی از راه دلالت مطابقی آیه که گفتیم لقائل أن یقول آیه بالدلاله المطابقیه بر نفی سبیل دلالت دارد؛ حالا اشکالی هم متوجه آن بود که ذکر شد. راه دوم این بود که بالدلاله الالتزامیه چنین دلالتی دارد؛

قواعد فقهیه – جلسه سیزدهم – ادله قاعده – دلیل اول: 2. آیه 8 سوره منافقون – تقریب اول – تقریب دوم

جلسه ۱۳ – PDF جلسه سیزدهم  ادله قاعده – دلیل اول: ۲. آیه ۸ سوره منافقون – تقریب اول – تقریب دوم ۱۴۰۲/۰۸/۲۰   ۲. آیه ۸ سوره منافقون دلیل اول بر قاعده نفی سبیل، آیات بود؛ به یک آیه استدلال شده که مفصلاً درباره آن بحث شد. نتیجه این شد که آیه «وَلَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا» دلالت بر قاعده نفی سبیل دارد. آیه دیگری که به آن استناد شده برای قاعده نفی سبیل، آیه ۸ سوره منافقون است. البته مرحوم آقای بجنوردی در قواعد فقهیه این را به عنوان یک دلیل مستقل تحت عنوان مناسبت حکم و موضوع ذکر کرده‌ و توضیح داده است؛ لکن چون اساس و پایه دلیل چهارم ایشان، همین آیه است و

شرح رساله حقوق – جلسه نود و چهارم – حقوق مستحب و مکروه دست

جلسه ۹۴ – PDF جلسه نود و چهارم حقوق مستحب و مکروه دست ۱۴۰۲/۰۸/۱۷   شرح رساله حقوق رسیدیم به این فراز از بیان نورانی امام سجاد علیه السلام که فرمود« وَ لَکِنْ تُوَقِّرُهَا بِهِ تَقْبِضُهَا عَنْ کَثِیرٍ مِمَّا لَا یَحِلُّ لَهَا وَ تَبْسُطُهَا بِکَثِیرٍ مِمَّا لَیْسَ عَلَیْهَا» تا اینجا امام سجاد علیه السلام از حق ایجابی دست و حق سلبی آن سخن گفتند. یعنی جایی که لازم است دست اجتناب کند، «لاتبسطها الی ما لا یحل لک» و جایی که باید اقدام کند «و لاتقبضها مما افترض الله علیها» یعنی محرمات مربوط به دست و واجبات مربوط به دست. حقوق مستحب و مکروه دست از اینجا به یک حق ایجابی غیر لزومی و یک حق سلبی غیر لزومی اشاره

تفسیر – جلسه دهم – آیه 51 و 52 – بخش‌های دو آیه – بخش پنجم: «لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ»- مطلب چهارم: انواع شکر – مطلب پنجم: آثار شکر

جلسه ۱۰ – PDF جلسه دهم  آیه ۵۱ و ۵۲ – بخش‌های دو آیه – بخش پنجم: «لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ»- مطلب چهارم: انواع شکر – مطلب پنجم: آثار شکر ۱۴۰۲/۰۸/۱۶     خلاصه جلسه گذشته در بخش پنجم یعنی «لعلکم تشکرون»، چند مطلب نیازمند توضیح است؛ در جلسه گذشته چهار مطلب را توضیح دادیم. یکی درباره معنای «لعل»؛ دیگری مربوط به متعلق شکر در این بخش؛ سوم، درباره معنای شکر؛ چهارم، پیرامون انواع شکر، مطالبی را عرض کردیم. عرض کردیم شکر دارای انواعی است؛ دو نوع را توضیح دادیم. ادامه مطلب چهارم: انواع شکر ۳. نوع سومی هم برای شکر وجود دارد و آن هم شکر قلبی است؛ ما گفتیم شکر تاره لسانی و أخری عملی است. اجمالاً این دو را

تفسیر – جلسه نهم – آیه 51 و 52 – بخش‌های دو آیه – بخش پنجم: «لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ» – مطلب اول – مطلب دوم – مطلب سوم و چهارم

جلسه ۹ – PDF جلسه نهم  آیه ۵۱ و ۵۲ – بخش‌های دو آیه – بخش پنجم: «لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ» – مطلب اول – مطلب دوم – مطلب سوم و چهارم ۱۴۰۲/۰۸/۱۵   بخش پنجم: «لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ». بخش پنجم از این دو آیه، «لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ» است. خداوند تبارک و تعالی در این آیه فرمود: به یاد بیاورید آن زمانی که ما با حضرت موسی چهل شب وعده کردیم و او برای گرفتن الواح به سوی کوه طور رفت و در این دوران غیبت، شما گوساله را به عنوان اله و معبود قرار دادید و به پرستش آن روی آوردید؛ و لذا شما هم به خودتان ظلم کردید و هم به خدا و هم به دیگران. با این حال ما از شما

قواعد فقهیه – جلسه دوازدهم – ادله قاعده – دلیل اول: آیه 141 سوره نساء – بررسی نظر برگزیده – اشکال دوم مشترک الورود به تقریب اول و دوم – بررسی اشکال دوم مشترک الورود – راه چهارم و پنجم – نتیجه بررسی اشکال دوم – بررسی تقریب دوم

جلسه ۱۲ – PDF جلسه دوازدهم ادله قاعده – دلیل اول: آیه ۱۴۱ سوره نساء – بررسی نظر برگزیده – اشکال دوم مشترک الورود به تقریب اول و دوم – بررسی اشکال دوم مشترک الورود – راه چهارم و پنجم – نتیجه بررسی اشکال دوم – بررسی تقریب دوم ۱۴۰۲/۰۸/۱۴     خلاصه جلسه گذشته بحث در اشکال مشترک الورود به تقریب اول و دوم بود؛ اشکال اول مورد بررسی قرار گرفت؛ اشکال دوم هم ذکر شد. اصل اشکال این بود که این آیه چه بنابر تقریب اول و چه بنابر تقریب دوم معارض دارد، عمومات و اطلاقات برخی از احکام اولیه، با این آیه تعارض می‌کنند و نسبت بین اینها عموم و خصوص من وجه است؛ لذا آیه نمی‌تواند