دروس خارج

جلسه ۵۹ – PDF جلسه پنجاه و نهم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت پنجم: مقام دوم: مقدار دیه- قول اول(مشهور):دیه کامله- ادله مشهور و بررسی آن ۱۳۹۷/۱۰/۲۳           خلاصه جلسه گذشته عرض شد در جهت پنجم بحث در دو مقام است؛ مقام اول که بحث از اصل وجوب دیه بود، گذشت. مقام دوم درباره مقدار دیه است. بحث در این است که آیا به سبب افضاء زوجه صغیره چه مقدار دیه بر عهده زوج ثابت می‎شود؟ عرض شد دو قول در این مسأله وجود دارد؛ مشهور قائل به دیه کامله هستند. یعنی می‎گویند اگر این زن حره باشد، به مقدار نصف مرد به سبب افضاء باید به او دیه داده شود. مشهور به چند روایت استدلال

جلسه ۵۸ – PDF جلسه پنجاه و هشتم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت پنجم: مقام اول: وجوب دیه- ادامه دلیل قول دوم(تفصیل)- پاسخ به توجیه چهارم مشهور برای روایت حمران و برید- مقام دوم: مقدار دیه ۱۳۹۷/۱۰/۲۲           خلاصه جلسه گذشته بحث در وجوب دیه به سبب افضاء بود. مشهور قائل به وجوب دیه مطلقا بودند؛ در مقابل، گروهی که نام آنها ذکر شد، قائل به تفصیل‎اند؛ تفصیل بین صورت طلاق المرأه و عدم طلاقها، اگر طلاق داد واجب است و الا فلا. عمده استدلال این گروه به دو روایت حمران و برید بود که در ذیل این دو روایت، بین این دو صورت تفصیل داده شده بود. عرض شد برای اینکه نظر این گروه تثبیت

جلسه ۵۷ – PDF جلسه پنجاه و هفتم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت پنجم: مقام اول: وجوب دیه- ادامه دلیل قول دوم(تفصیل)- پاسخ به توجیه مشهور برای روایت حمران و برید ۱۳۹۷/۱۰/۱۹   خلاصه جلسه گذشته عرض شد قائلین به تفصیل در وجوب دیه، به دو روایت حمران و برید بن معاویه تمسک کرده‎اند. این جماعت معتقدند دو روایت مذکور ظهور در تفصیل دارد و دیه را در فرض طلاق ثابت می‎کند؛ و چنانچه طلاق داده نشود و مرد او را نزد خود نگه دارد، دیگر دیه واجب نیست. آن وقت روایات مطلقه را حمل بر این دو روایت کرده‎اند که قید دارند و این هم براساس قاعده حمل مطلق بر مقید صورت گرفته و لذا معتقدند دیه مطلقا واجب

جلسه ۵۶ – PDF جلسه پنجاه و ششم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت پنجم: مقام اول: وجوب دیه- ادله قول مشهور(دلیل چهارم)-دلیل قول دوم ۱۳۹۷/۱۰/۱۸           خلاصه جلسه گذشته عرض شد برای قول مشهور که قائل به وجوب دیه مطلقا در صورت افضاء زوجه صغیره هستند، به چند وجه استناد شده است. تا اینجا سه وجه ذکر شد؛ یکی اجماع بود، دوم روایات خاصه و سوم روایاتی که حکایت از برخی قضاوت‎های امیرالمؤمنین(ع) در این رابطه کرده است. دلیل چهارم دلیل چهارم روایاتی است که به نوعی دلالت بر ثبوت ضمان به سبب افضاء کرده‎اند. قبلاً به مناسبتی برخی از این روایات را خوانده‎ایم؛ از جمله: روایت اول: صحیحه حلبی: «عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(ع)

جلسه ۵۵ – PDF جلسه پنجاه و پنجم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت پنجم: مقام اول: وجوب دیه- ادله قول مشهور(دلیل دوم و سوم) ۱۳۹۷/۱۰/۱۷           خلاصه جلسه گذشته بحث در جهت پنجم یعنی وجوب دیه و مقدار آن بود. گفتیم در این جهت در دو مقام بحث می‎کنیم؛ مقام اول پیرامون اصل وجوب دیه و مقام دوم درباره مقدار دیه است. در مقام اول دو قول وجود دارد؛ یکی قول مشهور است که وجوب دیه به نحو مطلق بیان شده است؛ چه زن طلاق بگیرد و چه نگیرد. گفتیم به چند وجه برای قول مشهور استناد شده است؛ وجه اول اجماع بود که مورد اشکال قرار گرفت. وجه دوم روایات خاصه بود. اولین روایت از

جلسه ۵۴ – PDF جلسه پنجاه و چهارم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت چهارم: نتیجه- جهت پنجم: وجوب دیه و مقدار آن(مقام اول: اصل وجوب دیه) ۱۳۹۷/۱۰/۱۶           نتیجه بحث در جهت چهارم نتیجه کلی بحث در جهت چهارم این شد که حق در مقام همان است که صاحب عروه فرموده که وجوب انفاق بر زن تا مادامی که زنده است احتیاطاً ثابت می‎شود؛ یعنی فتوا به وجوب انفاق نمی‎دهیم. امام(ره) در اینجا فتوا داده‎اند، عبارت ایشان چنین بود: «و یجب علیه نفقتها مادامت حیه و إن طلقها بل و إن تزوجت بعد الطلاق علی الأحوط، بل لایخلو من قوه»، یعنی نهایتاً امام(ره) در اینجا فتوا داده‎اند به وجوب انفاق مادامت حیه. اما مرحوم سید احتیاط

جلسه ۵۳ – PDF جلسه پنجاه و سوم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت چهارم: بررسی وجوب نفقه( بررسی قول دوم و سوم- حق در مسئله) ۱۳۹۷/۱۰/۱۶         خلاصه جلسه گذشته در فرع چهارم از فروع پنج‎گانه مسأله دوازده، بحث در این بود که اگر زوجه صغیره قبل التسع افضاء شود، آیا نفقه بر او واجب است یا نه. سه قول در مسأله ذکر کردیم؛ قول اول که مشهور است، این بود که انفاق بر این زوجه واجب است مادامت حیه. دو دلیل بر این مدعا ذکر شد و یکی از این دو دلیل مورد قبول قرار گرفت و آن صحیحه حلبی بود که دلالت بر وجوب انفاق حتی بعد الطلاق دارد و چیزی نمی‎تواند آن را تقیید

جلسه ۵۲ – PDF جلسه پنجاه و دوم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت چهارم: بررسی وجوب نفقه ۱۳۹۷/۱۰/۱۲           جهت چهارم: بررسی وجوب نفقه جهت چهارم از جهات پنج‎گانه مربوط به فرع چهارم از مسأله دوازدهم، درباره وجوب نفقه برای زنی است که قبل از نه سالگی افضاء شده است. این مسأله باید بررسی شود که آیا واجب است به زوجه صغیره بعد الافضاء نفقه داده شود یا نه؟ اقوال در این مسأله سه قول وجود دارد. قول اول: یکی قول مشهور است و آن وجوب الانفاق علیها مادامت حیهً. یعنی تا زمانی که این زن زنده است، باید به او نفقه بدهد؛ اعم از اینکه طلاق بگیرد یا طلاق نگیرد؛ اعم از اینکه بعد از

جلسه ۵۱ – PDF جلسه پنجاه و یکم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت سوم: بررسی بقاء زوجیت بعد از افضاء- ادله بقاء زوجیت- حق در مسئله ۱۳۹۷/۱۰/۱۲           خلاصه جلسه گذشته بحث در جهت ثالثه در فرع چهارم در این بود که آیا بر این زوجه صغیره‎ای که افضاء شده احکام زوجیت مترتب می‎شود یا نه؟ عرض کردیم مشهور قائل به بقاء زوجیت‎اند و در مقابل به گروهی نسبت داده شده که اینها قائل به زوال زوجیت هستند. ما این نسبت را بررسی کردیم و معلوم شد نه شیخ مفید و نه شیخ طوسی و نه ابن ادریس که قول به زوال زوجیت به آنها نسبت داده شده، هیچ کدام قائل به این مسأله نشده‎اند. علی

جلسه ۵۰ – PDF جلسه پنجاه مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت سوم: بررسی بقاء زوجیت بعد از افضاء- ادله زوال زوجیت و بررسی آن ۱۳۹۷/۱۰/۱۰           جهت سوم: بررسی بقاء زوجیت بعد از افضاء جهت سوم از فرع چهارم در مسأله دوازدهم، درباره جریان احکام زوجیت یا عدم جریان احکام زوجیت است. فرع چهارم درباره این بود که زوجه صغیره قبل التسع وطی شود و منجر به افضاء شود. در این فرع چند جهت مورد بحث قرار می‎گیرد: در این فرع ابتدا معنای افضاء را معلوم کردیم و بعد درباره حرمت ابدی وطی با این زوجه بعد الافضاء سخن گفتیم. جهت سوم درباره بقاء زوجیت یا عدم بقاء زوجیت است. اگر زوجیت باقی باشد، قهراً احکامی

جلسه ۴۹ – PDF جلسه چهل و نهم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت دوم: حرمه ابدی وطی- حق در مسئله ۱۳۹۷/۱۰/۰۹           خلاصه جلسه گذشته بحث در بررسی مستند مشهور برای حرمت ابدی وطی زوجه صغیره بود که افضاء شده است. عرض شد اجماع محل اشکال است. مرسله یعقوب بن یزید نیز مورد اشکال قرار گرفت؛ لکن این بحث پیش آمد که آیا امکان تقیید مرسله به اجماع هست یا نه. به این معنا که مرسله دلالت می‎کند بر حرمت ابدی اعم از اینکه افضاء صورت گیرد یا افضاء صورت نگیرد. لکن چون اجماع داریم بر عدم حرمت ابدی زوجه صغیره اذا لم یفض، پس این اجماع مرسله را تقیید بزند و نتیجه این شود که

جلسه ۴۸ – PDF جلسه چهل و هشتم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت دوم: حرمه ابدی وطی- بررسی امکان تقیید مرسله با اجماع- اشکال صاحب جواهر، اشکال محقق حکیم ۱۳۹۷/۱۰/۰۸           خلاصه جلسه گذشته عرض شد در مورد نظر مشهور مبنی بر تحریم مؤبد وطی در صورت افضاء زوجه قبل اکمال التسع، چند دلیل اقامه شده است. دلیل اول اجماع بود؛ دلیل ثانی مرسله یعقوب بن یزید بود که تقریب استدلال به این مرسله و اشکالی که متوجه این استدلال بود را ذکر کردیم. تقریب استدلال به این مرسله آن بود که از آنجا که این مرسله اطلاق دارد و صورت افضاء را دربرمی‎گیرد، حکم حرمت ابدی ثابت می‎شود. اشکال کردیم که این روایت به جهت

جلسه ۴۷ – PDF جلسه چهل و هفتم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت دوم: حرمه ابدی وطی با زوجه صغیره در صورت افضاء ۱۳۹۷/۱۰/۰۴         خلاصه جلسه گذشته عرض شد وطی با مرأه دون التسع جایز نیست و اگر کسی این کار را انجام دهد، گناه کرده است. حالا چنانچه وطی منجر به افضاء شود، آثاری بر این عمل مترتب شده است. در جهت اولی درباره معنای افضاء بحث شد و معلوم شد که همه مصادیق گفته شده در کلمات بزرگان، عرفاً افضاء محسوب می‎شوند. جهت دوم: حرمت ابدی وطی با زوجه صغیره در صورت افضاء جهت دوم، درباره این است که اگر افضاء صورت گیرد، آیا حرمه الوطی ابداً ثابت می‎شود یا نه؟ بحث حرمه الوطی

جلسه ۴۶ – PDF جلسه چهل و ششم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت اول: معنای افضاء- بررسی کلام صاحب جواهر و محقق خویی ۱۳۹۷/۱۰/۰۳           خلاصه جلسه گذشته در مورد معنای افضاء عرض کردیم حق این است که افضاء عبارت است از «اتساع فی محل الوطی برفع الحاجز بین مسلکی البول و الحیض أو مسلکی الحیض و الغائط أو برفع الحاجزین»؛ هر دو مانع بین این مسالک برداشته شود. اقوال دیگری هم که در این رابطه ذکر شده، همگی محل اشکال است. بررسی کلام صاحب جواهر و محقق خویی صاحب جواهر ضمن اینکه به دو قول دیگر اشکال می‎کند، نظر مشهور را می‎پذیرد و بر آن استدلال می‎کند. مرحوم آقایی خویی نیز بر آنچه که مرحوم

جلسه ۴۵ – PDF جلسه چهل و پنجم مسأله ۱۲- فرع چهارم- جهت اول: معنای افضاء- حق در معنای افضاء- بررسی سایر اقوال ۱۳۹۷/۱۰/۰۲         خلاصه جلسه گذشته بعد از آن که اقوال مختلف درباره معنای افضاء معلوم شد، باید ببینیم حق در این مسأله چیست؛ آیا همان طور که امام(ره) فرموده‎اند، افضاء عبارت از اتحاد دو مسلک بول و حیض یا اتحاد مسلک حیض و غائط است یا اینکه نظر مشهور را بپذیریم یا اساساً یک معنایی غیر از این معانی مورد قبول است؟ حق در جهت اول(معنای افضاء) به نظر ما با ملاحظه چند نکته که إن شاء الله عرض خواهم کرد، حق در مسأله همان است که مرحوم سید در عروه فرموده‎اند. نکته اول:

جلسه ۴۴ – PDF جلسه چهل و چهارم مسأله ۱۲- فرع چهارم: افضاء زوجه قبل از ۹ سالگی- جهت اول: معنای افضاء ۱۳۹۷/۱۰/۰۱           فرع چهارم «و إن أفضاها بأن جعل مسلکی البول و الحیض واحدا أو مسلکی الحیض و الغائط واحدا حرم علیه وطؤها أبدا لکن على الأحوط فی الصوره الثانیه، و على أیّ حال لم تخرج عن زوجیته على الأقوى، فیجری علیها أحکامها من التوارث و حرمه الخامسه …». امام در فرع چهارم به بیان معنای افضاء و سپس احکام چهارگانه مترتب بر افضاء، در صورتی که وطی با زوجه قبل اکمال تسع صورت بگیرد، پرداخته‎اند. در فرع اول جواز الوطی قبل اکمال التسع و در فرع دوم سایر استمتاعات از زوجه قبل التسع

جلسه ۴۳ – PDF جلسه چهل و سوم مسأله ۱۲- فرع سوم: وطی قبل از ۹ سالگی و عدم افضاء ۱۳۹۷/۰۷/۲۸   فرع سوم: وطی قبل از ۹ سالگی و عدم افضاء فرع سوم از فروع پنجگانه مسأله دوازده، که امام(ره) متعرض آن شده‎اند این است: «و لو وطأها قبل التسع و لم یفضها لم یترتب علیه شی‌ء غیر الإثم على الأقوى». در فرع اول عرض شد که وطی الزوجه قبل التسع جایز نیست. در فرع دوم جواز سایر استمتاعات بیان شد. در فرع سوم، بحث در این است که اگر کسی تخلف کرد از حکم حرمت وطی قبل التسع، و مبادرت به این کار کرد و با زوجه خودش که کمتر از نه سال دارد وطی کرد، اینجا دو

جلسه ۴۲ – PDF جلسه چهل و دوم مسأله ۱۲- فرع دوم: جواز سائر استمتاعات قبل از ۹ سالگی- ادله و بررسی آن ۱۳۹۷/۰۹/۲۶         فرع دوم: بررسی جواز سائر استمتاعات قبل از ۹ سالگی در مسأله دوازدهم پنج فرع مورد تعرض واقع شده است. فرع اول که مسأله عدم جواز وطی قبل از پایان نه سالگی مرأه بود در جلسات گذشته عرض شد. فرع دوم این است: «و أما سائر الاستمتاعات کاللمس بشهوه و الضم و التفخیذ فلا بأس بها حتى فی الرضیعه». سایر استمتاعات ـ غیر از وطی ـ مثل لمس به شهوهٍ، در آغوش گرفتن یا تفخیذ و امثال اینها، قبل از نه سالگی اشکالی ندارد حتی در رضیعه و شیرخواره. اصل جواز تزویج

جلسه ۴۱ – PDF جلسه چهل و یکم مسأله ۱۲- فرع اول: عدم جواز وطی قبل از ۹ سالگی- ادله(دلیل سوم) ۱۳۹۷/۰۹/۲۵           ادامه ادله عدم جواز بحث در ادله عدم جواز وطی زوجه قبل از اکمال نه سالگی بود. دو دلیل ذکر شد و معلوم شد که روایات صلاحیت استناد و استدلال دارند. دلیل سوم(معرضیت للعیب) دلیل سوم: دلیل سوم که برخی متعرض شده‎اند، معرضیت للعیب است؛ یعنی وطی قبل از نه سالگی باعث می‎شود که زوجه در معرض عیب قرار گیرد؛ یعنی نفس وطی، معرضیت للعیب ایجاد می‎کند و به یک تعبیر کاری است که ریسک آن بالاست. این معرضیب للعیب، یعنی همان ریسک عیب، خودِ معرضیت للعیب، یک اشکالی است که باعث می‎شود

جلسه ۴۰ – PDF جلسه چهل مسأله ۱۲- فرع اول: عدم جواز وطی قبل از ۹ سالگی- ادله(دلیل اول و دوم) ۱۳۹۷/۰۹/۲۴           خلاصه جلسه گذشته عرض شد در مسأله دوازدهم، امام(ره) پنج فرع را متعرض شده‎اند. فرع اول درباره وطی الزوجه قبل اکمال تسع سنین بود؛ اینکه قبل از بلوغ زوجه، یعنی پایان نُه سالگی، وطی جایز نیست. چند دلیل بر این حکم اقامه شده است؛ با اینکه این حکم مما لا خلاف فیه است و تقریباً همه به آن ملتزم شده‎اند، اما به هر حال اگر مستندات این حکم معلوم شود، خوب است. ادله عدم جواز وطی قبل از ۹ سالگی دلیل اول: اجماع دلیل اول، اجماع است. صاحب جواهر تصریح کرده که هم