جلسه ۳۱ – PDF جلسه سی و یکم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول به عدالت عرفی – اشکال سوم، چهارم، پنجم وپاسخ آنها – بررسی دو مورد ارث و قصاص ۱۴۰۴/۱۱/۲۵ خلاصه جلسه گذشته در بررسی جهت سوم از جهات مؤثر در قلمرو قاعده نفی ظلم، بحث در این بود که از انواع مختلف عدل و ظلم که برشمردیم، کدام یک در ادله به عنوان معیار مورد نظر است. هم نسبت به آن دسته از ادلهای که در آنها امر به عدل و نهی از ظلم شده، باید ببینیم آیا منظور عدل و ظلم عرفی است یا واقعی؛ و هم به طور کلی ادله شرعیه و احکامی که از
جلسه ۳۰ – PDF جلسه سی ام قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول به عدالت عرفی – یک نمونه – پاسخ به دو اشکال – نمونههایی از تغییر فتوا ۱۴۰۴/۱۱/۱۹ خلاصه جلسه گذشته ما درباره قول به عدالت عرفی و اینکه این قسم از عدالت در ادله به عنوان ملاک و معیار شناخته میشود، اجمالاً توضیح دادیم؛ استدلال قائل به این قول را که متشکل از چهار مقدمه است را ذکر کردیم. مقدمه اول این بود که روایات مخالف قرآن و مخالف سنت، حجت نیستند؛ مقدمه دوم این بود که مخالفت به معنای تقیید و تخصیص نیست، بلکه به معنای تباین است، چه تباین حقیقی و چه تباین حکمی. مقدمه
جلسه ۲۹ – PDF جلسه بیست و نهم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – قول به عدالت عرفی – دلیل – مقدمه اول، دوم، سوم و چهارم ۱۴۰۴/۱۱/۱۸ خلاصه جلسه گذشته ما درباره اینکه عدالت در برخی از ادله احکام به معنای عدالت عرفی است یا واقعی یا غیر آن، هفت قول ذکر کردیم؛ گفتیم در برخی موارد خطاب به مردم و مکلفان، امر به عدل و نهی از ظلم شده است. یک بحث این است که در این موارد که مخاطب خود مردم هستند، آیا مأمور به عدل از نگاه خودشان شدهاند؛ یعنی مأمور به عدل عرفی هستند یا وقتی نهی از ظلم شدهاند، باید از آنچه که به نظر
جلسه ۲۹ – PDF جلسه بیست و نهم آیه ۶۴ – بیان اجمالی آیه – بخش اول: «ثم تولیتم من بعد ذلک» – مطلب اول – مطلب دوم ۱۴۰۴/۱۱/۱۳ آیه ۶۴ «ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ». بیان اجمالی آیه بعد از آنکه اشاره به اخذ میثاق و رفع طور فرمود و آن میثاق را با غلاظ و شداد از بنیاسرائیل اخذ کرد و نیز فرمود آنچه که در تورات به شما فرمان داده شده اخذ کنید و به آن عمل کنید و در حفظ و عمل به آن بکوشید، حالا میفرماید اما شما بعد از آن اعراض کردید و رویگرداندید. بعد از اخذ میثاق و رفع طور و آن همه توصیهها
جلسه ۲۸ – PDF جلسه بیست و هشتم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – بررسی تأثیر جهت سوم – انواع ظلم و عدل در ادله – محل وفاق و نزاع – اقوال – قول اول، دوم، سوم، چهارم، پنجم، ششم و هفتم ۱۴۰۴/۱۱/۱۱ خلاصه جلسه گذشته بحث ما درباره بررسی تأثیر جهت سوم از جهات مؤثر در تعیین قلمرو قاعده نفی ظلم است. جهت سوم مربوط به انواع ظلم است و اینکه کدام یک از این انواع در ادله، مراد و مقصود است. ما در جلسه گذشته اجمالاً دلایل هفتگانهای که برای قاعده نفی ظلم اقامه شده را مورد بررسی قرار دادیم. محل وفاق گفتیم در آن دسته از ادله که خداوند را توصیف به عدالت
جلسه ۱۴۶ – PDF جلسه صد و چهل و ششم مراتب روزه – مرتبه اول – مرتبه دوم ۱۴۰۴/۱۱/۰۸ شرح رساله حقوق عرض کردیم حق صوم، طبق بیان امام سجاد (علیهالسلام) این است که بدانی و معرفت پیدا کنی و شناخت پیدا کنی که حقیقت روزه چیست؟ «وَ أَمَّا حَقُّ الصِّوم فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهُ حِجَابٌ ضَرَبَهُ اللَّهُ عَلَى لِسَانِكَ وَ سَمْعِكَ وَ بَصَرِكَ وَ فَرْجِكَ وَ بَطْنِكَ». گفتیم مهمترین حق هر عبادتی، معرفت به حقیقت آن عبادت است. طبق این بیان، حقیقت روزه عبارت است از حجابی که بر روی اعضا و جوارح انسان میافتد. این هم اشاره دارد به آن چیزهایی که میتواند مُفْطِر باشد یا مُفَطِّر باشد؛ یعنی روزه را باطل میکند. بطن به خوردنیها و آشامیدنیها
جلسه ۲۸ – PDF جلسه بیست و هشتم آیه ۶۳ – بخشهای مختلف آیه – بخش سوم: «و اذکروا ما فیه لعلکم تتقون» – مطلب اول: معنای «ذکر» – مطلب دوم: معنای «لعلکم تتقون» ۱۴۰۴/۱۱/۰۷ بخش سوم: «وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» بخش سوم آیه ۶۳ این است: «وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ». در این بخش دو جمله و دو فقره ذکر شده است؛ یکی «و اذکروا ما فیه» و دیگری «لعلکم تتقون». اینجا چند مطلب باید بررسی شود: مطلب اول: معنای «ذکر» امر به «ذکر» در این فقره به چه معناست؟ «ما فیه» به معنای ما فی الکتاب است؛ «اذکروا ما فیه» یعنی اذکروا ما فی الکتاب. این «اذکروا» به چه معناست؟ دو احتمال در مورد این لفظ وجود
جلسه ۲۷ – PDF جلسه بیست و هفتم آیه ۶۳ – بخشهای مختلف آیه – بخش دوم: «خذوا ما آتیناکم بقوة» – مطلب اول: معنای «اخذ» – مطلب دوم: معنای «قوة» – مطلب سوم: شمول خطاب به مسلمین ۱۴۰۴/۱۱/۰۶ بخش دوم: «خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ» درباره بخش اول آیه ۶۳ پنج مطلب لازم بیان شد. بخش دوم این است: «خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ». معنای این فقره از آیه معلوم است؛ میفرماید: آنچه که ما به شما دادیم و اعطا کردیم را با قوت و قدرت اخذ کنید و بگیرید. قهراً این امر بعد از اخذ میثاق و رفع کوه طور بود؛ یعنی آنگاه که آنها تورات را پذیرفتند و قبول کردند که به میثاق و تعهدی که دادهاند باید پایبند
جلسه ۲۷ – PDF جلسه بیست و هفتم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – مروری بر مباحث گذشته – بررسی تأثیر جهت سوم – انواع ظلم و عدل در ادله – ۱. در آیات – ۲. آیات – ۳. اجماع – ۴. عقل – ۵. فطرت – ۶. سیره عقلا – ۷. وجدان ۱۴۰۴/۱۱/۰۵ خلاصه جلسه گذشته بحث درباره جهت سوم بود که انواع ظلم و عدل چه تأثیری در قلمرو قاعده دارد؛ یعنی قلمرو قاعده را از این جهت تعیین کنیم. گفتیم آیات دو بخش است؛ بخش اول آیاتی است که بالمطابقة بر نفی ظلم یا اثبات عدل دلالت دارد؛ بخش دوم آیاتی است که بالتضمن یا بالالتزام بر
جلسه ۱۴۵ – PDF جلسه صد و چهل و پنجم حق روزه: شناخت حقیقت روزه ۱۴۰۴/۱۱/۰۱ عرض کردیم امام سجاد (علیهالسلام) فرمودند که حق روزه این است که بدانی «أنَّهُ حِجَابٌ ضَرَبَهُ اللهُ عَلَى لِسَانِکَ وَ سَمْعِکَ وَ بَصَرِکَ وَ فَرْجِکَ وَ بطنک…». در جلسات گذشته توضیح دادیم که روزه چه اهمیتی دارد و همچنین توضیح دادیم که اصلاً معنای این که یک عبادتی ذو حق بشود چیست. حالا این فرقی نمیکند؛ روزه باشد، نماز باشد، حج باشد. هر عبادتی که میخواهد دارای حق شود، باید تصویر شود. اصلاً چطور میشود یک عبادت دارای حق بشود؟ حق روزه: شناخت حقیقت روزه در مورد روزه نیز مانند موارد قبلی، اولین و مهمترین حق روزه همانند سایر عبادات شناخت حقیقت روزه است.
جلسه ۲۶ – PDF جلسه بیست و ششم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – مروری بر مباحث گذشته – بررسی تأثیر جهت سوم – انواع ظلم و عدل در ادله – ۱. در آیات ۱۴۰۴/۱۱/۰۴ خلاصه جلسه گذشته بحث در بررسی جهت سوم از جهات مؤثر در تعیین قلمرو قاعده نفی ظلم بود؛ جهت سوم با ملاحظه انواع عدل و ظلم بررسی میشود. ما گفتیم عدل و ظلم واقعی، عدل و ظلم شرعی، عرفی، ارتکازی عقلائی و عقلی داریم. قهراً برای اینکه
جلسه ۲۶ – PDF جلسه بیست و ششم آیه ۶۳ – بخشهای مختلف آیه – بخش اول: «و إذ أخذنا میثاقکم و رفعنا فوقکم الطور» – مطلب چهارم: بررسی دو شبهه – شبهه دوم – پاسخ اول، دوم، سوم، چهارم، پنجم و بررسی آنها – حق در پاسخ ۱۴۰۴/۱۱/۰۱ خلاصه جلسه گذشته بحث در بخش اول آیه ۶۳ سوره بقره بود: «وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ». چهار مطلب پیرامون این بخش از آیه ذکر شد؛ مطلب چهارم بررسی دو شبهه در مورد این آیه بود. شبهه اول که مورد رسیدگی قرار گرفت این بود که چطور ممکن است کوه بین زمین و آسمان بدون
جلسه ۲۵ – PDF جلسه بیست و پنجم قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو – مروری بر مباحث گذشته – بررسی تأثیر جهت سوم ۱۴۰۴/۱۰/۲۸ مروری بر مباحث گذشته با توجه به فاصله نسبتاً طولانی بین جلسه قبل و این جلسه، ناچارم یک مرور سریع نسبت به بحث گذشته داشته باشم تا بتوانیم بحث را دنبال کنیم. بحث ما در مورد قلمرو قاعده نفی ظلم بود؛ به یک معنا این مهمترین بخش بحث محسوب میشود. ابتداءً عرض کردیم جهات مختلفی در تعیین قلمرو تأثیر دارند؛ هفت جهت را ذکر کردیم. البته این هفت جهت برخی قابل بازگشت به برخی دیگر هستند؛ ما میتوانیم برخی از این جهات را به برخی دیگر برگردانیم. جهت اول: به حسب تفکیک
جلسه ۱۴۴ – PDF جلسه صد و چهل و چهارم معنای ذو حق بودن عبادت ۱۴۰۴/۱۰/۲۴ خلاصه جلسه گذشته حضرت فرمودند « و اما حق الصوم فان تعلم انه حجاب ضربه الله علی لسانک و سمعک و بصرک و فرجک و بطنک لیسترک به من النار» دو جلسه گذشته ما درباره این فقره ابتدائا به صورت اجمالی یک توضیحی دادیم و سپس به اهمیت روزه به نحو بسیار کوتاه اشاره کردیم که روزه چه مقدار مهم است. حضرت در این فراز از رساله حقوق به حق روزه اشاره کردند. امام(ع) بعد از ذکر حقوق اعضاء و جوارح انسان حقوق بعضی از عبادات را بیان کردند. اول نماز بود بعد حج و حال نیز روزه. قبلا هم گفتیم اینکه اساسا برای
جلسه ۲۵ – PDF جلسه بیست و پنجم آیه ۶۳ – بخشهای مختلف آیه – بخش اول: «و إذ أخذنا میثاقکم و رفعنا فوقکم الطور» – مطلب دوم: معنای طور – مطلب سوم: معنای «واو» – مطلب چهارم: بررسی دو شبهه – شبهه اول و پاسخ آن ۱۴۰۴/۱۰/۲۳ در مورد بخش اول از آیه ۶۳ چند مطلب باید مطرح شود. مطلب اول درباره معنای میثاق بود؛ ما در این مطلب اقوال را ذکر کردیم و قول حق هم بیان شد. ادامه مطلب دوم: معنای طور مطلب دوم درباره معنای طور است و اینکه منظور از طور چیست. گفتیم آنچه از مجموع قرائن و شواهد بدست میآید، مخصوصاً به حسب اطراد استعمال این لفظ در قرآن در داستان مربوطه، در همان
جلسه ۲۴ – PDF جلسه بیست و چهارم آیه ۶۳ – بخشهای مختلف آیه – بخش اول: «و إذ أخذنا میثاقکم و رفعنا فوقکم الطور» – مطلب اول: میثاق – قول اول، دوم و سوم – بررسی قول دوم – بررسی قول سوم – مطلب دوم: طور ۱۴۰۴/۱۰/۲۲ خلاصه جلسه گذشته بحث در بخشهای مختلف آیه ۶۳ سوره بقره بود. بخش اول این فقره از آیه است: «وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ»؛ در مورد این بخش، چند مطلب باید ذکر شود. مطلب اول درباره معنای میثاق است. گفتیم سه قول در مورد معنای میثاق وجود دارد. قول اول اینکه منظور از میثاق، همان است که خداوند تبارک و تعالی در فطرت یا عقول انسانها قرار داده است؛ یعنی آن
جلسه ۲۳ – PDF جلسه بیست و سوم آیه ۶۳ – بخشهای مختلف آیه – بخش اول: «و إذ أخذنا میثاقکم و رفعنا فوقکم الطور» – مطلب اول: میثاق – قول اول، دوم و سوم – بررسی قول اول ۱۴۰۴/۱۰/۰۸ بخشهای مختلف آیه بحث در آیه ۶۳ سوره بقره بود. تناسب و ارتباط این آیه را با آیات قبل بیان کردیم و یک توضیح اجمالی درباره این آیه ذکر کردیم. در مقام تفسیر آیه، طبق معمول، آیه را به بخشهای مختلف تقسیم میکنیم و نکات و مطالبی که در هر بخش لازم به ذکر است را بیان میکنیم. بخش اول: «وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ» بخش اول آیه این است: «وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ»؛ و به
جلسه ۲۲ – PDF جلسه بیست و دوم آیه ۶۳ – بیان اجمالی آیه – ارتباط آیه با آیات قبل ۱۴۰۴/۱۰/۰۱ آیه ۶۳ «وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ»؛ و به یاد بیاورید زمانی را که ما از شما میثاق و پیمان اخذ کردیم و بالای سر شما کوه طور را برافراشتیم؛ آنچه که ما به شما دادیم را با قدرت اخذ کنید و به یاد بیاورید آنچه که در آن هست (اشاره به الواح و تورات دارد)؛ چهبسا شما اهل تقوا و پرهیزکاری شوید. بیان اجمالی آیه در این آیه خداوند اشاره به میثاقی میکند که از بنیاسرائیل گرفت؛ آن میثاق برای پذیرش تورات بود و برای عمل کردن
جلسه ۲۴ – PDF جلسه بیست و چهارم قدر متیقن از ادله – قلمرو قاعده – جهات مختلف مؤثر در تعیین قلمرو بررسی تأثیر جهت دوم ۱۴۰۴/۰۹/۳۰ خلاصه جلسه گذشته موضوع بحث ما قلمرو قاعده نفی ظلم است؛ برای تعیین قلمرو باید جهات متعددی را در نظر بگیریم و ادله را از این جهات ارزیابی کنیم. جهت اول که بحث آن گذشت و البته قبل از مقام اثبات و بررسی دلالت ادله تکلیف آن معلوم شد، جریان قاعده و حضور آن در عرصه عبادات بود؛ عرض کردیم ثبوتاً و قبل از اینکه نوبت به بررسی دلالت ادله برسد، نفی میشود و امکان اینکه ما به این قاعده بخواهیم در ابواب عبادات تمسک و استناد کنیم، وجود ندارد. جهت دوم مربوط
