دروس

خارج فقه – جلسه پانزدهم – احکام عقد – مسأله ۲ –  مقام اول: الفاظ ایجاب: ۵. ایجاب به لفظ «امر» – اشکال مرحوم حکیم به روایت سهل ساعدی  

جلسه ۱۵ – PDF جلسه پانزدهم احکام عقد – مسأله ۲ – مقام اول: الفاظ ایجاب: ۵. ایجاب به لفظ «امر» – اشکال مرحوم حکیم به روایت سهل ساعدی  ۱۴۰۱/۰۸/۲۱   اشکال مرحوم حکیم به روایت سهل ساعدی در مسأله اتیان به لفظ امر در عقد نکاح، ادله جواز را ذکر کردیم؛ عمده دلیل روایت سهل ساعدی یا صحیحه محمد بن مسلم بود. اشکالاتی که نسبت به این روایت مطرح شده، بیان شد و همه آنها پاسخ داده شد. مرحوم آقای حکیم اشکالی به این روایت کرده‌اند که مناسب است متعرض آن اشکال شویم؛ مطلبی را فرموده‌اند که مورد اشکال مرحوم آقای خویی هم قرار گرفته است. چون مطالب آن مفید است، به نظر رسید که این مطلب هم بیان

خارج اصول – جلسه بیست و پنجم – مقدمات حکمت  – مقدمه دوم – اشکال چهارم و پاسخ آن – رسالة الحقوق – مبنای ثبوت حق برای چشم – حق اول چشم – انواع کلی نگاه حرام 

جلسه ۲۵ – PDF جلسه بیست و پنجم مقدمات حکمت  – مقدمه دوم – اشکال چهارم و پاسخ آن – رسالة الحقوق – مبنای ثبوت حق برای چشم – حق اول چشم – انواع کلی نگاه حرام  ۱۴۰۱/۰۸/۱۸ خلاصه جلسه گذشته در مورد مقدمه دوم اشکال دیگری مطرح است که در حقیقت اشکال چهارم محسوب می‎شود. دیروز نیز بعضی از دوستان این مسئله را مطرح کردند که به شکل کامل‎تر و فنی‎تر آن پرسش را مطرح می‎کنم و پاسخ می‎دهم. اشکال چهارم مقدمه دوم این بود که متکلم در مقام بیان مراد باشد. غیر از آن سه اشکال قبلی اشکال این است که: ما می‎گوییم متکلم در مقام بیان مراد باشد، یعنی همین مقدار که احراز نکنیم در مقام بیان،

فقه معاصر – جلسه یازدهم – موضوع شناسی –  مزایای رمز ارزها – معایب رمز ارزها – انواع رمز ارزها  

جلسه ۱۱- PDF جلسه یازدهم موضوع شناسی –  مزایای رمز ارزها – معایب رمز ارزها – انواع رمز ارزها   ۱۴۰۱/۰۸/۱۸   مزایای رمز ارزها عرض شد رمز ارزها دارای مزایا و معایبی هستند؛ به چند مزیت از مزایای رمز ارزها اشاره کردیم. علاوه بر چهار مزیت گفته شده، دو سه مزیت دیگر هم می‌توان برای آنها ذکر کرد. ۵. یکی اینکه امکان جعل و تقلب در این قسم از پول یا دارایی بسیار کم است، برخلاف پول‌های کاغذی یا دارایی‌های فیزیکی که ممکن است تقلب و جعل در آنها ممکن باشد که هست، هر چند تلاش می‌کنند این امکان را ضعیف‌تر کنند؛ اما در عین حال در مقایسه با رمز ارزها می‌توانیم بگوییم رمز ارزها امکان جعل و تقلب در

تفسیر – جلسه هشتم – آیه ۴۸- بخش سوم – شبهات شفاعت – شبهه اول، دوم، سوم و بررسی آنها

جلسه ۸- PDF جلسه هشتم  آیه ۴۸- بخش سوم – شبهات شفاعت – شبهه اول، دوم، سوم و بررسی آنها ۱۴۰۱/۰۸/۱۷ شبهات شفاعت عرض شد به جز آیاتی که درباره شفاعت وجود دارد و از سوی منکران شفاعت به عنوان آیات متشابه قلمداد شده و به جز روایات که حمل بر معانی خاصی شده یا تأویل شده، برخی شبهات هم توسط منکران شفاعت مطرح گردیده و به واسطه این شبهات خواسته‌اند شفاعت را انکار کنند. ما به چند شبهه در این رابطه اشاره می‌کنیم. شبهه اول شفاعت در واقع به معنای دفع عذاب و عقاب است، نه رفع عقاب و عذاب. دفع عقاب یعنی اینکه کاری انجام شود که پیشگیری شود از امری که آن امر سبب عقاب شود. عقاب

خارج اصول – جلسه بیست و چهارم – مقدمات حکمت  – مقدمه دوم – ثمره عملی اختلاف در مقصود از مراد    

جلسه ۲۴ – PDF جلسه بیست و چهارم  مقدمات حکمت  – مقدمه دوم – ثمره عملی اختلاف در مقصود از مراد      ۱۴۰۱/۰۸/۱۷     خلاصه جلسه گذشته نتیجه بحث در مقدمه دوم، از سه جهتی که متعرض شدیم، این است که به طور کلی اگر احراز کردیم متکلم در مقام بیان است که مشکلی نیست، اگر احراز کردیم در مقام بیان نیست و یقین کردیم که در مقام اهمال واجمال سخن گفته باز هم تکلیف روشن است. اما اگر شک کردیم که آیا متکلم در مقام بیان است یا خیر، همانگونه که محقق خراسانی فرمود، اصل این است که متکلم در مقام بیان باشد. یعنی خطابی که از متکلم صادر شده از سوی عقلاء، درچنین مواردی حمل می‎شود بر اینکه

فقه معاصر – جلسه دهم – موضوع شناسی –  توکن و تفاوت آن با رمز ارز – انواع توکن – مزایای رمز ارزها          

جلسه ۱۰ – PDF جلسه دهم موضوع شناسی –  توکن و تفاوت آن با رمز ارز – انواع توکن – مزایای رمز ارزها    ۱۴۰۱/۰۸/۱۷   توکن بحث در موضوع‌شناسی به درازا کشید و البته اجتناب‌ناپذیر بود؛ به هرحال برای اینکه بتوانیم بررسی دقیق فقهی درباره این موضوع داشته باشیم، ناچار هستیم ابعاد و زوایای مختلف این امر نوپدید را بشناسیم. گمان می‌کنم طی جلسات امروز و فردا این مسأله به پایان برسد و از هفته آینده بحث‌های حکم‌شناسی را آغاز کنیم. اصطلاحی که لازم است توضیحی درباره آن داده شود، «توکن» است؛ چون این اصطلاح در کنار رمز ارز زیاد به کار می‌رود و در موارد زیادی این دو را مترداف محسوب می‌کنند، اصطلاح توکن و رمز ارز به جای

تفسیر – جلسه هفتم – آیه ۴۸- بخش سوم – حقیقت شفاعت – شفاعت در قرآن نظر منکران درباره آیات شفاعت 

جلسه ۷ – PDF جلسه هفتم  آیه ۴۸- بخش سوم – حقیقت شفاعت – شفاعت در قرآن نظر منکران درباره آیات شفاعت  ۱۴۰۱/۰۸/۱۶ خلاصه جلسه گذشته بحث در استدلال بعضی از منکران شفاعت به آیات قرآن بود. بعد از آنکه حقیقت شفاعت را بیان کردیم، عرض کردیم در قرآن سه دسته آیات یا به تعبیر دیگر دو دسته آیات پیرامون شفاعت وجود دارد؛ یک دسته شفاعت را نفی کرده مطلقا، یک دسته هم فی‌الجمله اثبات می‌کند. البته دسته‌ای از آیات هم شفاعت را نسبت به گناهکاران و مجرمان نفی کرده است. یک گروه از منکران شفاعت گفتند دو دسته از این سه دسته نفی شفاعت کرده، یا نفی مطلق شفاعت یا نفی سودمندی شفاعت برای مجرمان. آن دسته‌ای که فی‌الجمله

خارج اصول – جلسه بیست و سوم – مقدمات حکمت – سه اشکال مربوط به جهت اول از مقدمه دوم و بررسی آنها 

جلسه ۲۳ – PDF جلسه بیست و سوم مقدمات حکمت – سه اشکال مربوط به جهت اول از مقدمه دوم و بررسی آنها        ۱۴۰۱/۰۸/۱۶ خلاصه جلسه گذشته مقدمه دوم از مقدمات حکمت این بود که متکلم در مقام بیان باشد. ما به سه جهت درباره مقدمه دوم پرداختیم؛ هم مقدمه دوم را تبیین کردیم و گفتیم منظور از اینکه متکلم در مقام بیان مراد باشد، چیست. هم مقدمیت آن را اثبات کردیم، بر خلاف برخی مثل محقق حایری که مقدمیت این مقدمه را انکار کرده بودند و در جهت سوم از مسئله احرازِ بودن متکلم در مقام بیان سخن گفتیم و اینکه آیا لازم است احراز شود متکلم در مقام بیان است، یا نه احراز لازم نیست، همین که قرینه‎ای

خارج فقه – جلسه چهاردهم – احکام عقد – مسأله ۲ –  مقام اول: الفاظ ایجاب: ۵. ایجاب به لفظ «امر» – اشکالات دلالی به روایت سهل ساعدی و بررسی آنها – حق در مسأله  

جلسه ۱۴ – PDF جلسه چهاردهم احکام عقد – مسأله ۲ –  مقام اول: الفاظ ایجاب: ۵. ایجاب به لفظ «امر» – اشکالات دلالی به روایت سهل ساعدی و بررسی آنها – حق در مسأله   ۱۴۰۱/۰۸/۱۶ خلاصه جلسه گذشته در بحث از الفاظ ایجاب در عقد نکاح عرض شد یک دسته هم ایجاب به لفظ امر است؛ پنجمین دسته که البته امام(ره) در متن تحریر به آن اشاره نکرده‌اند ولی در عروه به آن پرداخته شده است. عرض کردیم مهم‌ترین دلیل قائلین به جواز، روایت سهل ساعدی است. روایت را خواندیم و تقریب استدلال به این روایت را هم بیان کردیم. اما اشکالاتی نسبت به استدلال به این روایت مطرح شده است؛ اولین اشکال، اشکال سندی بود که مورد بررسی

قواعد فقهیه – جلسه نهم – ادله عدم ولایت بر غیر – دلیل هشتم: آیات – اصل یا اماره بودن قاعده – ثمره اصل یا اماره بودن قاعده – نسبت سایر ولایات با عدم ولایت بر غیر

جلسه ۹ – PDF جلسه نهم ادله عدم ولایت بر غیر – دلیل هشتم: آیات – اصل یا اماره بودن قاعده – ثمره اصل یا اماره بودن قاعده – نسبت سایر ولایات با عدم ولایت بر غیر ۱۴۰۱/۰۸/۱۵ دلیل هشتم: آیات دلیل هشتم بر قاعده عدم ولایت بر غیر، برخی از آیات قرآن است. به این چند آیه برای اثبات انحصار حکم در خداوند تبارک و تعالی و عدم آن برای غیر خدا، استدلال شده است. آیه اول: «إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ يَقُصُّ الْحَقَّ وَهُوَ خَيْرُ الْفَاصِلِينَ» ؛ انحصار حکم را در خداوند تبارک و تعالی می‌رساند. البته باید برای حکم یک معنای عام و جامعی تصویر کنیم یا حداقل آن را به معنای قدرت، سیطره و تصرف بدانیم. اگر

خارج فقه – جلسه سیزدهم – احکام عقد – مسأله ۲ –  مقام اول: الفاظ ایجاب: ۵. ایجاب به لفظ «امر» – اقوال – فروض مسأله ادله جواز – دلیل جواز: روایت سهل ساعدی – اشکال اول: اشکال سندی – بررسی اشکال اول

جلسه ۱۳ – PDF جلسه سیزدهم احکام عقد – مسأله ۲ –  مقام اول: الفاظ ایجاب: ۵. ایجاب به لفظ «امر» – اقوال – فروض مسأله ادله جواز – دلیل جواز: روایت سهل ساعدی – اشکال اول: اشکال سندی – بررسی اشکال اول ۱۴۰۱/۰۸/۱۵ ۵. ایجاب به لفظ «امر» عرض شد فرعی که در متن تحریر ذکر نشده اما مرحوم سید به آن اشاره کرده، این است که آیا نکاح به لفظ امر واقع می‌شود یا خیر. تعبیر عروه این است: «و الاقوی کفایة الاتیان بلفظ الامر کأن یقول: «زوجنی فلانه»، فقال: «زوجتکها» و إن کان الاحوط خلافه»، اقوی این است که به لفظ امر می‌توان اکتفا کرد، یعنی مردی بگوید زوجنی فلانه، به شخصی یا به پدرش یا وکیلش

خارج اصول – جلسه بیست و دوم – مقدمات حکمت – مقدمه دوم – جهت سوم: احراز مقام بیان – حق در مسئله

جلسه ۲۲ – PDF جلسه بیست و دوم مقدمات حکمت – مقدمه دوم – جهت سوم: احراز مقام بیان – حق در مسئله ۱۴۰۱/۰۸/۱۵ خلاصه جلسه گذشته بحث در مقدمات حکمت بود. مقدمه اول بیان شد، البته در رابطه با مقدمه اول، نکته‎ای است که در ادامه به آن اشاره می‎کنیم. مقدمه دوم این بود که متکلم در مقام بیان مراد باشد. در این مقدمه از دو جهت بحث شد: یکی اینکه منظور از مراد استعمالی است نه جدی، هرچند در این امر اختلاف وجود دارد که در ادامه به آن اشاره می‎کنیم. دیگر اینکه آیا این مقدمه ضروری و لازم است؟ اینکه متکلم در مقام بیان باشد، آیا لازم است؟ برخی مثل محقق حایری آن را انکار کردند و

شرح رساله حقوق – جلسه هفتاد و چهارم – انواع چشم از جهت کسب آگاهی و عدم آن

جلسه ۷۴ – PDF جلسه هفتاد و چهارم انواع چشم از جهت کسب آگاهی و عدم آن ۱۴۰۱/۰۸/۱۱ انواع چشم از جهت کسب آگاهی و عدم آن بحث ما در مورد حق چشم بود. عرض کردیم چشم نیز مانند گوش از دید امام سجاد (علیه السلام) دروازه‎های آگاهی و معرفت انسان هستند. انسان از طریق چشم و گوش می‎تواند معرفت کسب کند و شناخت پیدا کند. حال این شناخت، سطوح مختلف دارد. وقتی که می‎گوییم دروازه آگاهی، این معنایش این است که قابلیت بهره‎برداری و کسب آگاهی با چشم وجود دارد، اما لزوما مورد استفاده قرار نمی‏گیرد. یعنی انسانها دو دسته هستند: یک دسته از این ابزار آگاهی استفاده بهینه می‎کنند و یک عده استفاده نمی‏کنند. چشم نیز گویا از

فقه معاصر – جلسه نهم – موضوع شناسی –  ماهیت رمز ارزها – منشأ معادله‌ها در شبکه – کیف پول – ابزارهای استخراج – انواع استخراج

جلسه ۹ – PDF جلسه نهم موضوع شناسی –  ماهیت رمز ارزها – منشأ معادله‌ها در شبکه – کیف پول – ابزارهای استخراج – انواع استخراج ۱۴۰۱/۰۸/۱۱ خلاصه جلسه گذشته بحث در بیان حقیقت و ماهیت رمز ارزها بود؛ عرض شد که رمز ارز در حقیقت یک جایزه‌ای است که به پاداش حل یک مسأله ریاضی که باید با محاسبات پیچیده این کار انجام شود، به کسی که این عملیات را انجام می‌دهد پرداخت می‌کنند. درباره فرآیند حل این معادله و این مسأله در حدی که فرصت اقتضا می‌کرد توضیحاتی داده شد. منشأ معادله‌ها و معماها در شبکه سؤالی که در جلسه گذشته مطرح شد این بود که این معادله و این مسأله یا معما چگونه در این شبکه قرار

خارج اصول – جلسه بیست و یکم – مقدمات حکمت  – مقدمه دوم – جهت سوم: احراز مقام بیان    

جلسه ۲۱ – PDF جلسه بیست و یکم مقدمات حکمت  – مقدمه دوم – جهت سوم: احراز مقام بیان ۱۴۰۱/۰۸/۱۱   جهت سوم: احراز مقام بیان در مقدمه دوم از مقدمات حکمت دو جهت بحث بیان شد یکی اصل تبیین این مقدمه و دیگری اینکه آیا مقدمیت آن مورد قبول است یا خیر؟ لکن یک جهت سومی هم در خصوص این مقدمه مطرح شده که اشاره به آن لازم است. ما گفتیم متکلم باید در مقام بیان تمام مرادش باشد و منظور از مراد، نیز مراد استعمالی است و مقدمیت آن را نیز پذیرفتیم. لکن مسئله این است که آیا این امر باید احراز شود یا خیر؟ در ارتکاز بسیاری از ما این است که اینکه متکلم در مقام بیان

تفسیر – جلسه ششم – آیه ۴۸- بخش سوم – حقیقت شفاعت – شفاعت در قرآن نظر منکران درباره آیات شفاعت 

جلسه ۶ – PDF جلسه ششم  آیه ۴۸- بخش سوم – حقیقت شفاعت – شفاعت در قرآن نظر منکران درباره آیات شفاعت  ۱۴۰۱/۰۸/۱۰ بخش سوم در آیه ۴۸ چند بخش قابل بررسی است؛ بخش اول و دوم اجمالاً مطرح شد. بخش سوم این است که «وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ»؛ این بخش‌ها عمدتاً بر مبنای پندارهای باطل بنی‌اسرائیل مطرح شده و خداوند انذار کرده از اینکه در روز قیامت گمان نکنند می‌توانند بر وزان راه‌هایی که در دنیا برای خلاصی خود از مشکلات طی می‌کردند، در آخرت هم می‌توانند این کار را بکنند. علی أیحال یکی از ویژگی‌هایی که برای روز معاد در این آیه ذکر شده، این است که «وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ»، یعنی لایقبل من نفس شفاعة. حقیقت شفاعت

فقه معاصر – جلسه هشتم – موضوع شناسی –  ماهیت رمز ارزها – بیان اجمالی – بیان تفصیلی   

جلسه ۸ – PDF جلسه هشتم موضوع شناسی –  ماهیت رمز ارزها – بیان اجمالی – بیان تفصیلی        ۱۴۰۱/۰۸/۱۰ ماهیت رمز ارزها در بحث موضوع‌شناسی از رمز ارزها چند مطلب را تا اینجا به عنوان تمهید معرفت و شناخت رمز ارزها بیان کردیم. اکنون باید ببینیم اساساً خود رمز ارز چست و چه ماهیتی دارد؛ رمز ارز چگونه تولید یا استخراج می‌شود، منشأ آن کجاست. بعد آن وقت بررسی کنیم آیا این دارایی که تولید شده یا کالا یا پول، از نظر فقهی کلیه افعال مرتبط با آن چه حکمی دارد، اعم از تولید و استخراج، نگهداری، معامله با آن و همه اموری که به نوعی مرتبط با این موضوع است. من تلاش می‌کنم یک تصویر ساده و

خارج اصول – جلسه بیستم – مقدمات حکمت –مقدمه دوم: درمقام بیان بودن – جهت دوم: بررسی مقدمیت – کلام محقق حایری  و بررسی آن 

جلسه ۲۰ – PDF جلسه بیستم مقدمات حکمت –مقدمه دوم: درمقام بیان بودن – جهت دوم: بررسی مقدمیت – کلام محقق حایری  و بررسی آن  ۱۴۰۱/۰۸/۱۰   خلاصه جلسه گذشته بحث در مقدمات حکمت بود. عرض کردیم مقدمه دوم این است که متکلم در مقام بیان باشد. در این مقدمه نیز مثل مقدمه اول، دو جهت مورد توجه قرار می‎گیرد: یک جهت تبیین خود این مقدمه است که اساسا منظور از اینکه متکلم در مقام بیان تمام مرادش باشد چیست؟ توضیح دادیم معنای این سخن آن است که متکلم در مقام بیان تمام مراد استعمالی خودش باشد. ظهور استعمالی این لفظی را که به کار برده، یا ظهور تصدیقی اولی آن را اراده کرده باشد. جهت دوم جهت دوم در

تفسیر – جلسه پنجم – آیه ۴۸- بخش‌های پنج‌گانه آیه

جلسه ۵ – PDF جلسه پنجم  آیه ۴۸- بخش‌های پنج‌گانه آیه ۱۴۰۱/۰۸/۰۹ خلاصه جلسه گذشته در مورد آیه ۴۸ نکات مقدماتی و ابتدایی را عرض کردیم و یک توضیح کلی و اجمالی درباره بخش‌های مختلف این آیه دادیم و زمینه بیان این مطلب و نیز هدف از آن را ذکر کردیم. حالا اگر بخواهیم به طور تفصیلی درباره قسمت‌های پنج‌گانه آیه توضیح دهیم، باید یکایک این قسمت‌ها را تا حدی که مقتضی موجود است، درباره آن بحث کنیم. بخش‌های پنج‌گانه آیه این آیه به یک معنا پنج قسمت دارد؛ در قسمت اول امر به اتقاء یوم شده است. سپس برای یوم چهار ویژگی ذکر شده که هر یک از این ویژگی‌ها قابلیت تبدیل به یک قسمت به نحو مجزا برای

خارج فقه – جلسه دوازدهم – احکام عقد – مسأله ۲ –  مقام اول: الفاظ ایجاب: ۴. «وهبت»، «بعت»، «ملکت» و «آجرت» – ادله جواز: دلیل اول، دوم، سوم و بررسی آنها – دلیل عدم جواز و بررسی آن – حق در مسأله 

جلسه ۱۲ – PDF جلسه دوازدهم احکام عقد – مسأله ۲ –  مقام اول: الفاظ ایجاب: ۴. «وهبت»، «بعت»، «ملکت» و «آجرت» – ادله جواز: دلیل اول، دوم، سوم و بررسی آنها – دلیل عدم جواز و بررسی آن – حق در مسأله  ۱۴۰۱/۰۸/۰۹ ۴. «وهبت»، «بعت»، «ملکت» و «آجرت» دسته چهارم از الفاظ ایجاب که مورد بررسی قرار گرفته، «بعت»، «ملکت»، «وهبت» و «آجرت» است. در این باره تقریباً می‌توان گفت اکثریت قریب به اتفاق اصحاب یا همه قائل به عدم جواز استفاده از این الفاظ در عقد نکاح دائم هستند. البته در مقابل برخی قائل به جواز شده‌اند و هر یک از این دو بر مدعای خود دلیل هم اقامه کرده‌اند. ادله جواز دلیل اول کسانی که قائل