استاد نورمفیدی در درس خارج اصول: خیر دنیا و آخرت با سه خصلت

رسول گرامی اسلام (ص) می‎فرماید:
«ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ جَمَعَ اللَّهُ لَهُ خَيْرَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ الرِّضَا بِالْقَضَاءِ وَ الصَّبْرُ عِنْدَ الْبَلَاءِ وَ الدُّعَاءُ عِنْدَ الشِّدَّةِ وَ الرَّخَاءِ»
هر کسی که این سه خصلت در او باشد خداوند خیر دنیا و آخرت را برای او فراهم می‎کند، یک طرف خیر دنیا و آخرت است و یک طرف وجود سه خصلت. یعنی اگر این سه خصلت در کسی باشد خوبی‎های دنیا و خوبی‎های آخرت برای او فراهم می‎شود، چه بهتر از این؛ ما همه دنبال این هستیم که در دنیا خیر و در آخرت نیز خیر به ما برسد، هیچ کس طالب شر نیست، طالب گرفتاری نیست، در دعاها از خداوند همین را می‎خواهیم، در دعای ماه رجب این دعا را می‎خوانیم «یا من ارجوه لکل خیر» تا جایی که می‎گویید: خیر دنیا و همه خیر آخرت را به من بده و همه شرور دنیا و آخرت را از من دفع کن. اگر ما به دنبال جمع خیر دنیا و آخرت هستیم این سه کار را باید انجام دهیم:
1.الرضا بالقضاء: یعنی خشنود بودن از قضای الهی. از آنچه خداوند حکم می‎راند، خشنود بودن از قضای الهی، الرضا بالقضاء. اما اینکه هر حادثه‎ای که برای ما پیش می‎آید خشنود باشیم معنایشاین نیست که انسان دست روی دست بگذراد و تلاش نکند و بگوید هر چه خدا داد و هرچه خدا فراهم کرد. باید هم تلاش و همت را به کار ببندد و در مسیر راه آنچه که پیش آمد، نسبت به آن خشنود باشد، الرضا بالقضا؛ این طور نباشد که چیزی که بر خلاف میلش نیست متالم و متاثر شود و زبان به شکوه بگشاید و در دلش مکدر شود نسبت آنچه که پیش آمده.
2.الصبر عند البلاء: هنگام نزول بلا صبر داشته باشد. بلا یک معنای عامی دارد و امتحان الهی است، می‎تواند فردی باشد و می‎تواند اجتماعی باشد، اگر افراد در برابر بلا صبر کنند خیر دنیا و آخرت شامل حالشان می‎شود و اگر جامعه و مجتمع نیز در برابر بلاء صبر داشته باشند حتما خیر دنیا و آخرت برای آنها فراهم می‎شود، بلا لازمه زندگی این دنیا است، بلا چیزی است که انسان هیچ‎ وقت از آن جدا نمی‎شود، امیرالمؤمنین می‎فرماید: «دار بالبلاء محفوفه» داری است که با بلا پیچده شده است. انواع و اقسام ابتلاء و بلا داریم. زمان فرود و نزولش فرق می‎کند، گاهی اشخاص دچار بلا می‎شوند، گاهی امت گرفتار بلا می‎شوند. ولی انسان ضمن اینکه بلا را دفع می‎کند باید مشکلات را تدبیر نماید. باز هم تأکید می‎کنم این به معنای دست روی دست گذاشتن نیست که همه مصیبت‎ها فرود بیاید و بگویم من باید صبر کنم.
(این سه مفهوم به شدت به هم پیوسته هستند و از آنها سوء استفاده‎های زیادی شده و تحریف‎های زیادی درمورد آنها صورت گرفته است. مسئله رضا و صبر و دعا)
3.و الدعا عند الشدة و الرخا: یعنی اینکه انسان در سختی ها و شدائد در کنار صبر، دعا کند. البته اینها هیچ کدام نافی تدبیر نیست. البته قابل توجه است که یکی از مشکلات و تحریف‎ها در مورد این مفاهیم رخ داده است چون به هر حال در دوره خلفای بنی امیه (مخصوصا برای اینکه مردم تسلیم شرایط شوند) می‎گفتند: این قضای الهی و سرنوشت است و خواست خداست، باید صبر کرد و دعا کرد، این سه مفهوم دست به دست هم داده بود و یک حالت تسلیم و انزوا و گریز را برای جامعه فراهم کرده بود، این مقصود نیست. در منطق اسلامی رضا، صبر و دعا عناصری هستند که در کنار تدبیر، چاره اندیشی و تلاش و همت و کوشش برای غلبه بر مشکلات و برای کم کردن آسیب‎ها، برای کم کردن شدت و رخاء باید استفاده شود. اجتماع این سه عنصر معنوی با عنصر تعقل و تدبیر و چاره اندیشی، قطعا خیر دنیا و آخرت را در پی دارد. اگر فرض کنید جامعه‎ای و فردی اهل صبر نباشند، اهل رضا نباشند، اهل دعا نباشند، معلوم است که خیر دنیا و آخرت نصیب او نخواهد شد. حضرت می‎فرماید:کسی که سه خصلت در او باشد جمع الله له خیر الدنیا و الاخره، خدا خیر دنیا و آخرت را برای او جمع می‎کند، البته همانطور که گفته شد هیچ کدام از اینها جایگزین امور دیگر و وظایف دیگر در متن زندگی و عرصه اجتماع نیست.