خارج فقه

جلسه ۱۸ – PDF جلسه هجدهم مسئله ششم- بررسی اقوال درباره خمس عنبر ۱۳۹۴/۰۸/۱۳          بررسی اقوال در مورد لحوق عنبر به غوص یا معدن یا عدم لحوق اختلاف است؛ به طور کلی پیرامون وجه وجوب خمس در عنبر پنج قول وجود دارد که این پنج قول جلسه گذشته بیان شد. حال باید مستند این اقوال و ادله آنها را مورد بررسی قرار دهیم و حق در مسئله را معلوم کنیم. ادله قول اول (شیخ مفید) قول اول این بود که عنبر از معادن محسوب می‌شود و حکم معادن در آن جاری می‌شود لذا خمس آن واجب است از باب اینکه معدن است و نصاب معدن هم در آن معتبر است. این قول از شیخ مفید نقل

جلسه ۱۷ – PDF جلسه هفدهم مسئله ششم- عنبر(معنای عنبر و علت ذکر آن در این باب- اقول در مسئله) ۱۳۹۴/۰۸/۱۲         مسئله ششم «لو اُخرج العنبر بالغوص جری علیه حکمه و إن أُخذ علی وجه الماء أو الساحل فمن ارباح المکاسب، إذا أخذه المشتغل بذلک و مع العثور الإتفاقی دخل فی مطلق الفائده.» در مسئله ششم امام (ره) درباره حکم عنبر می‎فرماید: اگر عنبر با فرو رفتن در آب و غوص استخراج شود، حکم غوص را پیدا می‎کند یعنی خمس به عنبر از باب غوص متعلق می‎شود و شروط و نصاب غوص در آن جریان پیدا می‎کند ولی اگر عنبر از روی آب یا در کنار دریا و ساحل اخذ شود، دو صورت دارد: تارهً شغل

جلسه ۱۶ – PDF جلسه شانزدهم مسئله پنجم- مقام دوم: بررسی جریان حکم غوص در مال مستخرج ۱۳۹۴/۰۸/۱۱         خلاصه جلسه گذشته در مسئله پنجم عرض کردیم در دو مقام بحث می‎کنیم؛ مقام اول پیرامون ملکیت آخذ بود، نتیجه این شد که: کسی که مال معرض عنها را از عمق دریا استخراج کند مالک آن می‎شود مطلقا چه مالک اعراض به معنای اصطلاحی کرده باشد و چه اعراض به معنای اصطلاحی نکرده باشد و از روی ناچاری و ناتوانی از دست پیدا کردن به مال آن را رها کرده باشد . ادله آن را هم بیان کردیم. نکته اگر مالک مال غرق شده در صدد تحصیل آن مال باشد و سعی کند برای اینکه این مال را

جلسه ۱۵ – PDF جلسه پانزدهم مسئله پنجم- مقام اول: ملکیت مستخرج ۱۳۹۴/۰۸/۱۰         مسأله پنجم «لو غرق شی‌ء فی البحر و أعرض عنه مالکه فأخرجه الغواص ملکه، و الأحوط إجراء حکم الغوص علیه، ان کان من الجواهر، و اما غیرها فالاقوی عدمه». در مسئله پنجم می‎فرماید: اگر چیزی در دریا غرق شود، مثلا جواهری که در کشتی بوده، بواسطه غرق کشتی آن شئ هم در دریا فرو برود و مالک آن از آن اعراض کند و شخصی آن را از درون آب خارج کند، مالک آن شئ می‎شود و احتیاط واجب آن است که چنانچه آن شئ از جواهر باشد، حکم غوص بر آن جاری می‎شود ولی اگر از غیر جواهر باشد اقوی آن است که

جلسه ۱۴ – PDF جلسه چهاردم مسئله چهارم- عدم فرق بین بین بحر و نهر ۱۳۹۴/۰۸/۰۹         مسأله چهارم «لا فرق فیما یخرج بالغوص بین البحر و الانهار الکبیره – کدجله و الفرات و النیل- اذا فرض تکوّن الجواهر فیها کالبحر». مسأله چهارم پیرامون انهار کبیره است به این معنا که احکام مربوط به غوص در انهار کبیره هم جریان دارد یعنی تعلق خمس و نصابی که برای وجوب خمس در باب غوص معتبر است، شامل جواهری هم می‎شود که از رودخانه‎های بزرگ مثل دجله و فرات و نیل استخراج می‎شود، لذا اگر جواهری از عمق این رودخانه‎ها خارج شود، متعلق خمس است البته به شرط اینکه آن جواهر در عمق نهر «تکوّن» پیدا کرده باشد؛ چون

جلسه ۱۳ – PDF جلسه سیزدهم مقام سوم: اعتبار نصاب- مسئله سوم ۱۳۹۴/۰۷/۱۵         خلاصه جلسه گذشته در مورد چیزی که در کنار ساحل پیدا شود عرض کردیم چند قول وجود دارد؛ فرض این است که جواهری به نفسها از دریا خارج شده و در اثر جزر و مد یا باد کنار ساحل قرار گرفته است، حال اگر کسی این را اخذ کند آیا خمس آن واجب است یا نه؟ سه قول در مسئله وجود دارد: ۱. قول مرحوم سید که می‌فرماید: خمس واجب است از باب ارباح مکاسب مطلقا. ۲. خمس واجب است از باب غوص. ۳. تفصیل در مسئله؛ به این صورت که اگر شغل آخذ این است، خمس از باب ارباح مکاسب واجب است

جلسه ۱۲ – PDF جلسه دوازدهم مسئله سوم (فروع سه‎گانه) ۱۳۹۴/۰۷/۱۴         خلاصه جلسه گذشته در مسئله سوم عرض شده که امام (ره) متعرض سه موضوع شده‎اند؛ ایشان سه مسئله و سه فرع را در این مسئله سوم مطرح کرده‎اند: فرع اول خروج جواهر از دریا به سبب آلت و بدون اینکه غوص صورت بگیرد. فرع دوم خروج جواهر بنفسه و قرار گرفتن آن در کنار ساحل. فرع سوم خروج جواهر بنفسه و قرار گرفتن آن بر وجه الماء. موضوع اول را دیروز بحث کردیم و گفتیم طبق مبنای امام (ره)، حکم مسئله متفاوت با مبنایی است که ما اختیار کردیم. طبق مبنای ما خمس در ما اُخرج من البحر بالآله واجب است فتویً، اما امام (ره)

جلسه ۱۱ – PDF جلسه یازدهم مقام سوم: اعتبار نصاب- مقدار نصاب در غوص ۱۳۹۴/۰۷/۱۳         قول چهارم قبل از اینکه فرع سوم را شروع کنیم لازم است به یک مطلبی که بعضی از اعاظم فرمودند و می‎تواند به عنوان قول چهارم در مسئله نصاب مطرح شود، اشاره کنیم؛ ما گفتیم در باب نصاب در ما یَخرج من البحر سه قول وجود دارد: یک قول، قول مشهور است که قائل به اعتبار نصاب بودند و مقدارش را یک دینار می‎دانند. قول دوم قول شیخ مفید است که نصاب غوص را بیست دینار می‎داند و قول سوم هم قول به عدم اعتبار نصاب است. اما مرحوم آقای حائری عبارتی در کتاب خمس دارند که به نوعی می‎تواند به

جلسه ۱۰ – PDF جلسه ده مقام سوم: اعتبار نصاب- مقدار نصاب در غوص ۱۳۹۴/۰۷/۱۲           دلیل قول سوم قول سوم در باب نصاب این بود که اساساً در مسئله غوص نصاب معتبر نیست؛ ما ادله دو قول دیگر را ذکر کردیم و اشکالاتی که متوجه دلیل قول اول و قول دوم بود مورد بررسی قرار گرفت. تقریبا دلیل این قول از لابلای مسائل گذشته روشن می‌شود. محصل دلیل قول سوم این است که بطور کلی روایت بزنطی به واسطه اشکال سندی قابل  اعتماد نیست. آنگاه اگر اجماع بر اعتبار این نصاب در مایخرج من البحر داشته باشیم، قهراً می‌توان حکم به اعتبار نصاب یک دینار کرد و خمس را در فرض بلوغ قیمت «مایخرج من

جلسه ۹ – PDF جلسه نهم مقام سوم: اعتبار نصاب و مقدار آن ۱۳۹۴/۰۷/۱۱         خلاصه جلسه گذشته در مقام ثالث بحث در این بود که آیا در چیزی که از آب استخراج می‎شود، نصاب برای تعلق خمس معتبر است یا نه و اگر نصاب معتبر است مقدار آن چه قدر است؟ عرض شد در این مسئله سه قول وجود دارد. یک قول که مشهور است این است که نصاب معتبر است و مقدار آن یک دینار است. قول دوم این بود که نصاب معتبر است و مقدار آن بیست دینار است. قول سوم هم عدم اعتبار نصاب بود. ادله اقوال و بررسی آن ما ادله این اقوال را باید مورد بررسی قرار دهیم تا معلوم شود

جلسه ۸ – PDF جلسه هشتم مقام دوم: موضوع خمس در باب غوص- جهت دوم: جنس مخرج ۱۳۹۴/۰۷/۰۸         یاد‎آوری در مقام دوم که پیرامون موضوع خمس در باب غوص بحث کردیم، گفتیم عمدتاً در دو جهت بحث می‌شود: یکی از جهت کیفیت اخراج به این معنا که آن شیء چگونه از عمق آب باید خارج بشود تا خمس به آن تعلق بگیرد، آنچه تا به حال گفتیم در مورد کیفیت اخراج بود که آیا بالغوص باید باشد یا بالآله، آیا لزوماً از دریا باید باشد یا شامل رودخانه هم می‌شود، اما نسبت به خروج بنفسه بحث باقی مانده است، اگر چیزی  از عمق آب خارج شود بدون اینکه شخص دخالتی در خارج کردن آن از آب

جلسه ۷ – PDF جلسه هفتم مقام دوم: موضوع خمس در باب غوص- جهت اول: کیفیت اخراج(دلیل قول پنجم- حق در مسئله) ۱۳۹۴/۰۷/۰۷         تا اینجا چهار احتمال یا چهار قول در مورد موضوع خمس در باب غوص مورد رسیدگی قرار گرفت. دلیل قول پنجم قول پنجم این است که موضوع خمس در ما نحن فیه مطلق چیزی است که از عمق آب خارج شود بالغوص یا بالآله، اعم از اینکه از دریا باشد یا از رودخانه و در این جهت فرقی بین رودخانه بزرگ و کوچک نمی‎باشد البته به شرط اینکه لؤلؤ و مرجانی که از رودخانه خارج می‎شود در خود آن رودخانه به وجود آمده باشد. (در رابطه با جنس مُخرج ان شاء الله مطالبی

جلسه ۶ – PDF جلسه ششم مقام دوم: موضوع خمس در باب غوص- جهت اول: کیفیت اخراج(بررسی دلیل قول سوم و چهارم) ۱۳۹۴/۰۷/۰۶          خلاصه جلسه گذشته در مورد موضوع خمس در باب خمس عرض کردیم احتمالات و اقوالی وجود دارد که دو قول را مورد بررسی قرار دادیم. قول اول این بود که موضوع وجوب خمس چیزی است که از عمق دریا به سبب غوص خارج شود، این قول مورد اشکال قرار گرفت و رد شد. قول دوم این بود که احد العنوانین موضوع خمس است و هر کدام که محقق شد خمس واجب می‌شود، مرحوم آقای خوئی به این قول قائل بودند، بیان ایشان و دلیلی را هم که ذکر کردند، مورد اشکال قرار گرفت

جلسه ۵ – PDF جلسه پنجم موضوع خمس در باب غوص- جهت اول: کیفیت اخراج (بررسی دلیل قول دوم) ۱۳۹۴/۰۷/۰۵         خلاصه جلسه گذشته بحث در تعیین و تحدید موضوع خمس در باب غوص بود. عرض کردیم یک جهت مربوط به کیفیت اخراج است یعنی اینکه آیا برای تعلق خمس، اخراج باید با فرو رفتن در آب باشد یا بالآله هم اگر اخراج شود، متعلق خمس واقع می‌شود. یا اینکه اخراج اگر از رودخانه هم واقع شود متعلق خمس می‌باشد یا منحصر است به اخراج من البحر؟ علی ای حال این جهات ناشی از دو تعبیر و عنوانی است که در روایات وارد شده است. در بعضی روایات، خمس بر عنوان غوص مترتب شده و در برخی

جلسه ۴ – PDF جلسه چهارم مقام اول: کیفیت اخراج- بررسی قول اول ۱۳۹۴/۰۶/۳۱         خلاصه جلسه گذشته بحث درباره تحدید و تعیین موضوع خمس در باب غوص بود. گفتیم از دو جهت این مسئله اجمالاً باید مورد رسیدگی قرار بگیرد؛ یکی از جهت کیفیت اخراج و اینکه چگونه باید از عمق آب، جواهر یا امثال آن خارج شوند تا خمس واجب شود. گفتیم در این رابطه پنج احتمال وجود دارد؛ چون در روایات گاهی تعبیر به غوص و گاهی تعبیر به ما خرج من البحر و یا ما اُخرج من البحر شده و لذا اختلاف پیش آمده است که معیار تعلق خمس در این باب کدام است. قول اول که محقق حلی و محقق همدانی آن

جلسه ۳ – PDF جلسه سوم موضوع خمس در باب غوص- جهت اول: کیفیت اخراج ۱۳۹۴/۰۶/۲۹         دو جهت مورد بحث در مقام دوم بحث ما در تبیین موضوع خمس در باب غوص بود؛ عرض کردیم در این رابطه جهات مختلفی قابل بررسی است. جهت اول: کیفیت اخراج آنچه که از آب خارج می‎شود تاره بنفسه خارج می‎شود و اخری توسط کسی اخراج می‎شود. اخراج هم ممکن است به سبب غوص باشد و ممکن است به سبب آلت و ابزاری صورت گیرد. پس کیفیت اخراج متفاوت است: گاهی خروج بنفسه است و گاهی اخراج است. اخراج هم گاهی بالغوص است و گاهی بالآله. پس یک جهت نحوه خارج شدن مروارید یا لؤلؤ یا مرجان از عمق آب

جلسه ۲ – PDF جلسه دوم مروری بر مباحث گذشته – مقام دوم: موضوع خمس در باب غوص ۱۳۹۴/۰۶/۲۸         مروری بر مباحث گذشته بحث در ما یجب فیه الخمس، به چهارمین مورد یعنی غوص رسید. امام (ره) در متن تحریر بعد از بیان اصل وجوب خمس و بعضی از مطالب فرمود: «القول فیما یجب فیه الخمس» که اولین مورد، بحث از تعلق خمس به غنائم جنگی بود و دومین مورد بحث از وجوب خمس و احکام مربوط به خمس در باب معدن بود و سومین مورد مسئله کنز بود و چهارمین مورد بحث غوص است. ما در مورد غوص خیلی بحث مفصلی نداریم و این بحث نسبت به مباحث گذشته مختصرتر است. ان‎شاءالله بعد از تمام

جلسه ۱ – PDF جلسه اول تذکر اخلاقی (منافع دانش اندوزی) ۱۳۹۴/۰۴/۲۵         وجوب طلب علم امروز روز اول سال تحصیلی ۹۵-۹۴ و روز شروع بحث است، لذا به حدیثی از ائمه معصومین (ع) تبرکا استناد می‌کنیم و از آن ارواح مقدسه و ذوات مطهره، طلب می‌کنیم که ان شاء الله شروع کار ما را، شروع تحصیل ما را یک شروع خوب، شروع مقدس و شروعی با برکت قرار بدهند. ایام مصادف با شهادت امام جواد (ع) است روایتی را از وجود مقدس ابن الرضا، امام جواد (ع) می‌خوانیم و امیدواریم به برکت کلمات نورانی امام جواد (ع) ما بتوانیم در حد توان به آنچه که وظیفه ما می‌باشد، عمل کنیم. امام جواد (ع) می‌فرماید: «عَلَیْکُمْ بِطَلَبِ

جلسه ۱۰۳ – PDF جلسه صد و سوم مسأله بیست و هفتم- بررسی خمس در اشتراء زمین از ولی خمس ۱۳۹۶/۰۲/۲۶   خلاصه جلسه گذشته در مسأله ۲۷ عرض شد بحث در این باره است که صاحب خمس، زمینی که متعلق اوست و بواسطه خریدن خود ذمی به او داده شده، این را مورد معامله قرار دهد. بحث در این بود آیا اگر خود زمین خمسی بوده که از همین راه به صاحبان خمس داده شده، ولی الان به کافر ذمی‎فروخته شده آیا خمس دارد یا خیر؟ عرض شد امام (ره) اینجا به حسب عبارتی که در تحریر ذکر شده، تفصیل داده‎اند بین دو صورت: در یک صورت فرموده‎اند خمس واجب است و در یک صورت فرموده‎اند خمس واجب نیست.

جلسه ۱۰۲ – PDF جلسه صد و دوم مسأله بیست و هفتم- بررسی خمس در اشتراء زمین از ولی خمس ۱۳۹۶/۰۲/۲۵   مسأله۲۷ بررسی خمس در اشتراء زمین از ولی خمس مقدمه عرض شد یک صورت در کلام مرحوم سید در عروه آمده که در عبارت تحریر در این قسمت بیان نشده است. آن صورت این است: «کما أنه کذلک إذا باعها منه أهل الخمس بعد أخذ خمسها فإنهم مالکون لرقبتها و یجوز لهم بیعها». این صورت مربوط به فرضی است که ولیّ و صاحب خمس، زمین را به کافر ذمی بفروشد. مثلاً اگر یک کافر ذمی زمینی را از یک مسلمان بخرد، طبق نظر مشهور باید یک پنجم این زمین را به عنوان خمس بپردازد. گفته شد تفاوتی ندارد