امیرالمؤمنین علی علیه السلام میفرماید: «غَیِّرُوا الْعَادَاتِ تَسْهَلْ عَلَیْکُمُ الطَّاعَاتُ.»[۱] عاداتتان را تغییر دهید طاعات برای شما آسان میشود.
خیلی از اوقات ما تحت تأثیر عاداتمان از توفیقات محروم هستیم و عادات ما مانع عبادتهای ماست و گاهی مانع حسن خلق ماست و گاهی مانع تحصیل و درس خواندن ماست. عادت این چنین نیست که همیشه بد باشد و ما عادت پسندیده داریم. عادت به نظر حضرت تبدیل به طبع ثانوی میشود کسی که به یک چیزی عادت میکند یعنی برایش طبع ثانوی میشود و ترک آن مشکل است چنانچه مشهور شده که ترک عادت موجب مرض است. اگر انسان بخواهد به درجات برسد جز با ترک این عادات ممکن نیست چنانچه حضرت در کلام دیگری میفرمایند: «غَیْرُ مُدْرِکِ الدَّرَجَاتِ مَنْ أَطَاعَ الْعَادَات»[۲] انسانی که مطیع عاداتش باشد به درجات بالا نمیرسد؛ در هر زمینهای این گونه است در امور مادی و معنوی. کسی که عادت کرده به تنبلی، کسی که عادت کرده به پر خوری، کسی که عادت کرده به بد اخلاقی، کسی که عادت کرده به بطالت گذراندن این شخص به هیچ درجهای نمیرسد. درجات عالیه لا تحصل الا بترک العاده» اگر میخواهید در امور معنوی و مادی موفق شوید بعضی از عادات را باید تغییر دهید. ما میخواهیم هم عاداتمان را حفظ کنیم و در عین حال به درجات هم برسیم که اینها شدنی نیست.
[۱]. غرر الحکم و درر الکلم، ص۴۷۲، الفصل السّابع و الخمسون ممّا ورد من حکم أمیرالمؤمنین علىّ بن ابیطالب(ع) فى حرف الغین باللّفظ المطلق قال(ع)، حدیث۲۵ (غرر الحکم و درر الکلم، حدیث ۶۴۰۵)؛ عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، ص۳۴۸، حدیث۵۸۸۴.
(«غَیِّرُوا الْعَادَاتِ تَسْهَلْ عَلَیْکُمُ الطَّاعَاتُ.» تغییر دهید عادتها را تا آسان شود بر شما طاعتها، مراد اینست که نفسها عادتها و خصلتهاى ذمیمه دارند مثل کاهلى و حبّ دنیا و حرص و طمع و مانند آنها که تا آنها را تغییر ندهند و از خود زایل نکنند طاعتها و فرمانبرداریهاى حق تعالى بر آنها آسان نگردد. (شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحکم و درر الکلم، ج۴، ص۳۸۱. )
[۲]. غرر الحکم و درر الکلم، همان، حدیث۲۹؛ عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، ص۳۴۸، حدیث۵۸۹۰.