روایتی از امام کاظم (ع) در مورد زهد وارد شده؛ یک وقتی امام کاظم (ع) کنار قبری حاضر بودند جملهای فرمودند: «عند قبرٍ حضره إنّ شیئاً هذا آخره لحقیقٌ أن یزهد فی اوله و إنّ شیئاً هذا اوله لحقیقٌ أن یخاف آخره»[۱] فرمودند چیزی که آخرش این است منتهی به این قبر میشود باید از اول نسبت به آن بی رغبت بود؛ چیزی که سرانجام آن قرار گرفتن در یک گودال خاکی نمور تاریک و تنگ است از ابتدا باید نسبت به آن انسان رغبت نداشته باشد. چیزی که اولش این است یعنی از اینجا یک مسیری شروع میشود (بالاخره این عالمی که در پیش روی انسان است باید مراقبت کند و از آخرش بترسد) دنیا ابتدایش زیبایی و جذبه و زرق و برق و اغترار و فریبندگی و غرق شدن در ظواهرش است که به حسب ظاهر ابتدای آن خوب و جذاب است و چیزی که اولش قبر و گودال تنگ است باید از آخرش ترسید.
زهد چنانچه سابقاً هم به مناسبت بیان کردیم به تعبیر امام صادق (ع) کلید در آخرت است و کلید برائت از آتش است زهد نه متاعی است برای فروختن که به قول امام علی (ع) افضل الزهد اخفاء الزهد»[۲] برترین زهد مخفی کردن زهد است بی رغبتی به دنیا چیزی نیست که بتوان آن را به رخ دیگران کشید و به آن فخر فروخت و این باید در قلب باشد. ممکن است عدهای باشند که به گونهای عمل کنند که نشان دهند نسبت به دنیا بی رغبت هستند از نوع پوشش و رفتار و بی اعتنا نشان دادن به آنچه که از حلال دنیاست که به اصطلاح بعضی خیلی جا نماز آب میکشند در حالی که افضل الزهد اخفاء الزهد است بی رغبتی و بی میلی باید درونی باشد در عین اینکه انسان از مواهب و حلال دنیا استفاده میکند و از حرام آن اجتناب میکند، که به تعبیر امام صادق (ع) زهد آن است که از هر چیزی که تو را از خدا باز میدارد اجتناب کنی. (دامنه وسیعی دارد) این مشغول کردن میتواند یک عنوان و یک تسبیح باشد تا مقامات بزرگ دنیایی؛ زهد یعنی بی رغبتی و بی میلی به دنیا یعنی از آنچه از دنیا به تو میرسد مغرور نشوی و بر آنچه که از دنیا از تو سلب میشود تأسف نخوری. به تعبیر ائمه (ع) زهد یعنی به آنچه که خداوند به تو داده راضی باشی.
در هر صورت این هشداری که امام کاظم (ع) به ما میدهد و امیر المؤمنین (ع) و امام صادق (ع) آن را بیان میفرماید این هشدار مهمی است که به تعبیر رسول خدا (ص) کسی که زهد بورزد روحش را آزاد و راحت کرده و کسی که اهل زهد نباشد روحش را در اذیت قرار میدهد. بی رغبتی و عدم وابستگی به دنیا قهراً انسان را در این دنیا راحت قرار میدهد و در عین حال مفتاح باب آخرت هم هست. خداوند انشاء الله به همه ما توفیق زهد واقعی عنایت بفرماید.
[۱]. بحار النوار، ج۷۸، ص۳۲۰، حدیث۹.
[۲]. نهج البلاغه، حکمت ۲۸.