فردا روز عید غدیر است؛ این روز یکی از اعیاد مهم اسلامی و دینی است به ویژه برای پیروان اهل بیت (ع) مسئلهی بسیار مهمی است. آداب، اعمال، سنن و ادعیهای در این روز مستحب است و به آنها سفارش شده که إنشاءالله به آنها ملتزم خواهیم بود.
اینجا مطلبی که به نظر میرسد طرح آن مفید خواهد بود راجع به خطبه غدیر است؛ ببینید اصل حدیث غدیر از متواترات است حدیث «من کنت مولاه فهذا علیٌ مولاه» متواتر بین الفریقین است و علما و کتب بسیاری از عامه و خاصه آن را نقل کردهاند و اسناد این روایت و حدیث در کتب عامه و اهل سنت بیش از کتب شیعیان است اما راجع به آنچه که به نام خطبه غدیر مشهور و معروف شده این خطبه را شیخ حر عاملی صاحب وسائل در اثبات الهدی آورده است[۱] مرحوم علامه مجلسی هم در بحار الانوار آن را آورده[۲] و در مورد اصل خطبه و اسناد آن سخن گفته است. محدث بحرانی هم در کتاب کشف المهم این خطبه را نقل کرده است.[۳] سید بن طاووس هم در کتاب اقبال این خطبه را آورده است.[۴]
از نظر سندی این خطبه از سه طریق نقل شده یکی از طریق امام باقر علیه السلام که از طریق امام سجاد (ع) و از امام حسن(ع) و امام حسین (ع) که در آن واقعه شاهد و ناظر بودهاند نقل میکند و دو طریق هم از دو تن از صحابی معروف پیامبر (ص) به نامهای حذیفه بن یمان و زید بن ارقم.
روایت امام باقر (ع) در برخی از کتب از جمله احتجاج طبرسی ذکر شده است.[۵] همین طریق را مرحوم علامه مجلسی هم در بحار الانوار هم آورده و سید بن طاووس هم در کتاب الیقین همین طریق را نقل کرده است.[۶]
اما روایت زید بن ارقم در بعضی از کتب آمده از جمله العدد القویه تألیف شیخ علی بن یوسف حلّی[۷] و کتاب التحصین سید بن طاووس[۸] روایت حذیفه هم در کتاب اقبال سید بن طاووس[۹] نقل شده است.
ما از این خطبه در جوامع روایی اصلی اثری نمیبینیم؛ سخن در خود این خطبه است مضامین این خطبه مضامین کاملاً درستی است برخی از طریق مستند مضامین و اجزاء خطبه خواستهاند ثابت کنند این خطبه از خود پیامبر (ص) است حدود صد جمله از این خطبه استخراج کرده و برای هر کدام از فرازهای آن از قرآن و روایات استناد آوردهاند و این یعنی مضامین و اجزاء این خطبه قطعاً صحیح است به صورت جداگانه هر کدام یک مستند روایی یا قرآنی دارد. اما به عنوان این مجموع و این خطبه غدیر غیر از این مواردی که بیان شد در جوامع روایی قبل از این بزرگان اثری نیست حتی مرحوم علامه امینی در الغدیر این را ذکر نکرده است. ولی جدای از این بحث سندی آن که جای بحث دارد فرازها و مضامین این خطبه ولو به صورت مجموعی از پیامبر صادر نشده ولی فرازهای آن صحیح و قابل اعتنا و اتکا است.
یکی از اموری که در خطبه غدیر بیان شده توجه به وجود مبارک حضرت حجت (عج الله تعالی فرجه) است یعنی اینکه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در روز و واقعه غدیر راجع به وجود مقدس حضرت (عج الله فرجه) مطالبی را بیان میکنند و این نشان از اهمیت مسئله مهدویت است یعنی پیوندی که غدیر با مهدویت دارد یا به تعبیر دیگر آغاز امامت و خاتم ولایت؛ اتفاقاً به خاتمیت ولایت و امامت حضرت حجت (عج الله فرجه) در این خطبه اشاره میکنند. بیست و پنج فراز از فرازهای خطبه غدیر درباره وجود مقدس حضرت حجت است اینکه پیشینیان همه گواهی دادهاند که او خواهد آمد و اینکه او چه کسی است و اینکه او چه مرتبه و جایگاهی دارد و اینکه او قیام خواهد کرد و اینکه او انتقام خواهد گرفت (انتقام نه فقط از غاصبین حقوق اهل بیت (ع) بلکه انتقام از همه ظالمین عالم و دفاع از هر مظلومی که مورد ظلم واقع شده است.) اینها نکاتی است در مورد این خطبه که میتوان در آنها دقت و تأمل و مطالعه کرد و آن را مورد استفاده قرار داد.
در هر صورت این مسئله مهم است که در غدیر توجه به پیوند حادثه غدیر و امامت امیر المؤمنین (ع) و وجود مقدس ولی عصر (ع) و شخص آن حضرت داشته باشیم و برای ظهور و فرج آن حضرت دعا کنیم و انتظارها را تقویت کنیم.
[۱]. شیخ حر عاملی، اثبات الهدی، ج۲، ص۱۱۴ و ج۳، ص۵۵۸.
[۲]. مجلسی دوم، بحار الانوار، ج۳۷، ص۲۰۱-۲۱۷.
[۳]. محدث بحرانی، کشف المهم، ص۱۹۰.
[۴]. سید بن طاووس، الاقبال، ص۴۵۴-۴۵۶.
[۵]. طبرسی، الاحتجاج، ج۱، ص۶۶.
[۶]. سید بن طاووس، الیقین، ص۳۴۳، باب ۱۲۷.
[۷]. شیخ علی بن یوسف حلّی، العدد القویه، ص۱۶۹.
[۸]. سید بن طاووس، التحصین، ص۵۷۸، باب ۲۹ از قسم ثانی.
[۹]. سید بن طاووس، الاقبال، ص۴۵۴-۴۵۶؛ بحار الانوار، ج۳۷، ص۱۲۷و ۱۳۱.